دستاوردی گرانقدر برای فلسطین؛ جایزه یونسکو به دو پژوهشگر اهل غزه رسید

فرهنگی به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم؛ ساده‌انگاری است اگر گمان کنیم که صهیونیست‌های اشغالگر فقط به دنبال صاف‌کردن غزه با خاک و کوچاندن مردمش از فلسطین هستند، که این تنها بخشی از طرح یهودی‌صهیونی‌کردن فلسطین است. اشغالگران هنگام اعلام تاسیس کشور اسراییل به دروغ گفتند که این سرزمین تهی از ملت بوده و هویت و تاریخ و امتی نداشته و حالا باید آوارگان یهود وارد سرزمین خود شوند و ملت واحد اسراییل را تشکیل دهند. اما خب، اینطور که نبود! اعراب فلسطینی با قدمت چندین هزار ساله در آن سرزمین زیسته بودند و در حال زندگی بودند؛ با زمین و آب و درخت انس داشتند و نشانش انبوه باغات مرکبات و درختان هزاران ساله زیتون! با قرآن و انجیل و دین و آیین انس و الفت داشتند و نماد و نشانش هزاران مسجد و کلیسا و کنیسه و معبد! با کتاب و قلم و دفتر و نوشتن و خواندن مانوس بودند و خروجی‌اش هزاران نسخه کتاب خطی و اسناد گرانقدر! با هنر معماری و نقاشی و سوزن‌دوزی(قطره) و شعر و ادبیات همدم بودند و نشان به نشانِ هزاران سازه زیبا و صدها شاعر و نقاش و طراح و زنان هنرمندی که هنر سوزن‌دوزی روی پیراهن‌های بلندشان را سینه به سینه به دختران‌شان منتقل کردند. فلسطین ماندنی است؛ مثل مادر زیتون و عمر 5500ساله‌اش تداوم اشغالگری رژیم صهیون در کرانه باختری/ هویت‌زدایی از فلسطینیان با قطع درختان زیتون پیراهن‌های سوزن‌دوزی‌شده «قطره» نام دیگر فلسطین است اشک زمینِ نفرین‌شده؛ از 28صفر 11 هجری تا روزگار پررنج پیرزن فلسطینی حالا صهیونیست‌های اپستینی 80 سال است که به خیال خام خود می‌خواهند تمام این نمادها و نشان‌های هویتی را نیست و نابود کنند و بگویند اینجا از ابتدای تاریخ به نام ما سند زده شده و جز ما یهودیان تندروی صهیونی، قوم و طایفه و امت دیگری در کار نبوده است!... چطور؟!!!... با قتل‌عام و نسل‌کشی، از ریشه درآوردنِ درختان زیتون به‌ویژه درختان کهن چندین هزارساله، بمباران و ویران‌کردن مساجد و معابد و سازه‌های باستانی، تغییر هویت بیت‌المقدس و مسجدالاقصی و ساخت معبد هیکل به جای آن، نابودکردن کتابخانه‌ها و سوزاندن نسخه‌های خطی چندصدساله و درنهایت بازداشت و کشتن و کوچاندن شاعران و نویسندگان و نقاشان و هنرمندان و خبرنگارانی که حافظان میراث هویتی فلسطین هستند. جنایات آنها علیه هویت ملی فلسطینی‌ها 80 سال بی وقفه ادامه دارد و در سال‌های اخیر به‌شدت افزایش یافته است، به‌ویژه در باریکه غزه که جز تلی از آوار و دو میلیون آواره و بی‌سرپناه چیزی در آن باقی نمانده است. هویت‌زدایی از فلسطینی‌ها با تخریب عبادتگاه 4هزارساله و 1076مسجد در غزه «تو تنها ترانه منی»؛ به یاد محمود درویش که فلسطین از اشعارش می‌چکید «سلیمان منصور»، هنرمند فلسطینی که مقاومت نام دیگرش بود در این میان دو پژوهشگر غزه‌ای مدتی است با دست‌های خالی و بدون امکانات، در زیر بارش بمب و آتش، میان آوارهای غزه به دنبال کشف نمادها و نشان‌های هویتی و اسناد و نسخه‌های باارزش خطی به‌منظور ثبت و ضبط و حفاظت از آنها در برابر محو و نابودی کامل افتاده‌اند تا هویت فلسطین اگرنه در ظاهر، که دستِ کم در اسناد و حافظه تاریخ به تمامی از بین نرود. این دو پژوهشگر میراثی، مهندس حنین العمسی (مدیر اجرایی بنیاد میراث غزه) و دکتر عبدالطیف ابوهاشم (مورخ و مدیر سابق اداره نسخه‌های خطی، آثار باستانی و کتابخانه‌ها) هستند که بی‌وقفه و بی‌هراس از مرگ، درصدد نجات هویت ملی و اجدادی‌شان برآمده‌اند. همین تلاش‌های مداوم، جایزه جیکجیِ یونسکو را به آنها رساند. عبدالطیف ابوهاشم و حنین العسمی؛ برندگان فلسطینی جایزه حافظه جهانی یونسکو هییت‌داوران متخصص یونسکو به‌تازگی با اهدای جایزه به این دو محقق، شجاعت و تلاش استثنایی و موفقیت آنها در حفاظت از میراث مستندِ در معرض خطر و تاسیس اولین آزمایشگاه تخصصی مرمت نسخ خطی در غزه و تدوین پروتکل‌های حفاظت اضطراری برای کارهای میدانی تحت فشارِ درگیری‌های مداوم را ستود. تلاش‌هایی که به دیجیتالی شدن و حفظ 228 نسخه خطی نادر و 8000 کتاب، و مرمت 25000 صفحه از میراث نسخ خطی غزه (مربوط به دوره‌های مملوک و عثمانی/ قرون 13 تا 16 ه.ق) منجر شد. جایزه جهانی جیکجی که در چونگجوی کره جنوبی به عنوان بخشی از رویدادهای «روز جیکجی» در 4 سپتامبر به برگزیدگان اهدا می‌شود، و از زمان آغاز برگزاری در سال 2004 برای اولین بار همزمان به دو نفر اهدا شده، برای محققان فلسطینی و فلسطین یک دستاورد بزرگ است؛ دستاوردی که بر هویت تاریخی آنها صحه دوچندان میگذارد. غزه ویران شد اما هویتش نابودنشدنی است کشف و مرمت اسناد دفن‌شده زیر وحشت آتش و مرگ حنین العمسی؛ بانوی اهل غزه، تیمی 11 نفره از داوطلبان جهادی تشکیل داده است که حاضرند برای کشور و ملت و هویت‌شان با دستان خالی در میان ویرانه‌های غزه و کتابخانه‌های ویران‌شده کاووش کنند و نسخه‌های خطی، اسناد و عکس‌های تاریخی را بیابند و مرمت کنند و خاطرات اصیل شهرشان را از محوشدن نجات بدهند، با این اعتقاد که نجات هر سند قدیمی، نجات بخشی از تاریخ فلسطین است. مرمتگران در حال مرمت نسخه‌های خطی تخریب‌شده زیر بمباران اشغالگران عملیات میدانی آنها در شرایط بسیار دشواری انجام شده است. العمسی رهبر گروه و تنها زن در میان آن یازده نفر است. این گروه بدون تجهیزات سنگین و باوجود کمبود شدید مواد ضروریِ مرمت مانند الکل و زیر تهدید مداوم بمباران و تیراندازی، در مکان‌هایی نزدیک به «خط زرد» ـ که زیر نظر نظامیان اشغالگر است ـ فعالیت می‌کردند. العمسی دریافت جایزه را «افتخاری الهی در لحظه‌ای تاریک» عنوان کرده و گفته: «ما در فضایی از وحشت کار می‌کردیم، اما بیکار نشستن در حالی که میراث ما در معرض نابودی است، درست نبود. نجات یک سند از زیر آوار، دستاوردی عظیم در جنگی است که نه تنها مردم و سنگ‌ها و سازه‌ها، بلکه ترور حافظه یک ملت را نیز هدف قرار می‌دهد.» بانوی پژوهشگر فلسطینی در کوچه‌های غزه قدیمی بزرگ شده و حالا فقط طی سه سال، تمام آن تاریخ چندهزار ساله جلوی چشمانش توسط اشغالگران صهیونی نابود شده است؛ چهره شهر زشت شده و جای زیبایی‌های تاریخی، تپه تپه آوار نشسته است. کلیساها، زوایا (خانه‌های صوفیان)، گورستان‌ها، مساجد باستانی و خانه‌های تاریخی همه ویران شده‌اند و العمسی معتقد است که این بزرگترین خسارتی است که به فلسطینیان وارد شده؛ محروم‌شدن آنها و به‌ویژه نسل‌های جوان امروز و فردا از تماشای بناهای تاریخی شهرشان؛ خسارتی که درنهایت، حافظه جمعی فلسطین را با خطر نابودی مواجه می‌کند. حنین العسمی؛ پژوهشگر غزه‌ای و برنده جایزه حافظه جهانی یونسکو قرآن قدیمی نقطه آغاز آشنایی و همکاری ابوهاشم و العمسی دکتر عبدالطیف ابوهاشم از 35 سال پیش شروع به جمع‌آوری و نجات بایگانی‌های شخصی و خانوادگی در غزه کرده بود. او یکی یکی درِ خانه‌های غزه را می‌زد و ساکنان آنها را درخصوص ارزش اسنادی که احتمالا به ارث برده‌اند، آگاه می‌کرد تا آنها را از «کاغذهای قدیمی»ِ صرف به حافظه ملی تبدیل کند. ماجرای آشنایی و آغاز همکاری دکتر ابوهاشم و بانو العمسی اما برمی‌گردد به یکی از موزه‌های مشهور جهان و تماشای یک جلد قرآن قدیمی دست‌نویس، وقتی که العمسی از ابوهاشم می‌پرسد ماجرای این کتاب چیست و ابوهاشم پاسخ می‌دهد که در جنگ‌جهانی اول، یک سرباز بریتانیایی این قرآن دست‌نویس را از مسجد بزرگ عمری می‌رباید ( در جنگ جهانی نسخه‌های خطی زیادی توسط نظامیان انگلیسی ربوده و نابود شد). سرباز دزد قرآن را به یکی از دوستانش هدیه می‌دهد که آن دوست بعدها قرآن را با یک نامه عذرخواهی به وزارت اوقاف فلسطین بازمی‌گرداند و وزارت هم آن را به غزه و مسجد عمری می‌فرستد. العمسی با شنیدن روایت قرآن خطی در آن موزه متوجه می‌شود که: «نسخه‌های خطی فقط جوهر روی کاغذ نیستند و موجوادت زنده‌ای هستند که تاریخ را نفس می‌کشند و هویت شهری را که در زمان غرق شده، حفظ می‌کنند.» و همین آشنایی باب همکاری این دو پژوهشگر میراثی می‌شود برای پیدا کردن اسناد تاریخی از دل ویرانه‌ها و مرمت و حفظ آنها در آرشیو اسناد غزه. کشف و احیای میراث و اسناد تاریخی همزمان با بمباران غزه نگرانی دو پژوهشگر برای نابودی کامل آرشیو حالا بانوی هنرمند و آقای پژوهشگر با وجود نجات هزاران سند تاریخی در غزه، همچنان یک هراس و نگرانی بزرگ آزرده‌خاطرشان کرده است. آنها نگران سرنوشت آرشیو اسناد و میراثی هستند که زیر بمب و ‌آتش و خاکستر به زحمت از دل ویرانه‌ها جمع و ثبت و نگهداری کردند، اما به گفته العسمی این آرشیو ارزشمند هم‌اکنون در میان آوار برج 18 طبقه «الغافری» گیر افتاده است؛ برجی که ماه‌ها پیش هدف حملات هوایی رژیم اشغالگر قرار گرفته و هرگونه بمباران بیشتر می‌تواند به محو و نابودی دایمی این آرشیو ارزشمند ملی منجر شود. العسمی که متعهد به حفظ میراث غزه است،‌ نگرانی‌اش را در گفت‌وگو با الجزیره اینگونه بیان می‌کند: «غزه فقط یک شهر نیست؛ بلکه یک هویت و یک حق تاریخی است. آوار را می‌توان جمع‌آوری کرد و ساختمان‌ها را می‌توان بازسازی کرد، اما از دست دادن یک نسخه خطی به معنای از دست دادن داستانی است که هرگز نمی‌توان آن را بازیابی کرد.» برج 18 طبقه الغافری در غزه که شهریور سال گذشته بمباران و تخریب شد به گفته ابوهاشم و العسمی؛ دو پژوهشگر فلسطینی، میراث مستند منبع قدرتمندی برای ارتباط مردم و تاب‌آوری آنهاست که حافظه و دانش مشترک جوامع را در خود جای داده است، برای همین آنها با تلاش‌های خود برای نجات و محافظت از میراث گرانبهای نسخ خطیِ غزه از طریق مستندسازی و دیجیتالی‌کردن، به حفظ این حافظه برای نسل‌های آینده کمک کردند. کار آنها شامل دیجیتالی‌کردن بیش از 25000 صفحه از نسخ خطیِ در معرض خطر از دوره‌های مملوک و عثمانی، با حمایت برنامه آرشیو در معرض خطر کتابخانه بریتانیا، و تاسیس اولین آزمایشگاه تخصصی مرمت نسخ خطی در غزه برای افزایش قابلیت‌های حفاظت محلی است. آنها همچنین پروتکل‌های حفاظت اضطراری را در طول درگیری‌های جاری تدوین کرده و مجموعه‌های نسخ خطیِ در معرض خطر را نجات داده‌اند. مرمت اسناد تاریخی راهی است برای جلوگیری از نابودی هویت ملی فلسطینیان این دو پژوهشگر میراثی در عین حال هنگام دریافت جایزه متعهد شدند که به اجرای طرح جامع نجات، حفظ و مستندسازی میراث فلسطینی، با تمرکز ویژه بر مواد مستندِ در معرض خطر و مجموعه‌های نسخ خطی که توسط موسسات محلی و متولیان خصوصی نگهداری می‌شوند، ادامه دهند، زیرا به گفته آنها «پروژه‌های اختصاص داده شده به حفظ و حراست از میراث مستند از جمله مهمترین ابزارهای حفاظت از هویت و حافظه جمعی مردم است.» خانه‌ها دوباره ساخته می‌شوند اما هویت نابودشده دیگر قابل جایگزینی نیست درباره جایزه حافظه جهانی یونسکو/جیکجه‌ای جایزه حافظه جهانی یونسکو/جیکجه‌ای به یادبود ثبت اثر "بلجو جیکجه‌ای سیمچی یولجو" در فهرست بین‌المللی برنامه حافظه جهانی اهدا می‌شود. این اثر کره‌ای، قدیمی‌ترین کتاب چاپ شده با حروف چاپی فلزی متحرک محسوب می‌شود. این جایزه که ارزش آن 40،000 دلار آمریکاست و توسط جمهوری کره از طریق شهر چونگجو تامین مالی می‌شود، به پاسداشت تلاش‌ها برای کمک به حفظ و دسترسی به میراث مستند به‌عنوان میراث مشترک بشریت اهدا می‌شود. برنامه حافظه جهانی یعنی... یونسکو برنامه حافظه جهانی را در سال 1992 برای کمک به حفظ میراث مستند جهان - مخزنی غنی از حافظه جمعی ما - تاسیس کرد. اسناد، چه کتبی و چه صوتی و تصویری، مواد شکننده‌ای هستند و برای تضمین بقا و دسترسی مداوم آنها برای نسل‌های آینده، نیاز به همکاری جهانی دارند. یونسکو با همکاری نزدیک با دولت‌ها و سازمان‌های خصوصی، اسناد اصلی و بدون تغییر را محافظت، ذخیره و در دسترس قرار می‌دهد. این برنامه شامل یک شبکه جهانی از کمیسیون‌های ملی و موسسات بایگانی محلی است که تمرکز ویژه‌ای بر مناطقی دارد که تحت تاثیر درگیری یا بلایای طبیعی قرار گرفته‌اند. حنین العسمی؛ پژوهشگر میراثی در حال مرمت نسخه‌های خطی غزه اسناد و نسخه‌های خطی سوخته و نابودشده در بمباران اشغالگران صهیونی اسناد و نسخه‌های خطی غزه از زیر آوار کشف شده و سپس توسط تیم پژوهشگران مرمت و احیا می‌شوند انتهای پیام/