شرق؛ دریچه تنفسی تجارت

توافقات اولیه ایران و پاکستان برای رفع موانع صادراتی در ریمدان، در پی بروز مشکلات تعرفه ای و بانکی و اختلال در روند صادرات شکل گرفته است. آغاز رایزنی با مقامات گمرک گبد پاکستان و قرار گرفتن محموله های فسادپذیر در اولویت رسیدگی، نشان می دهد که مساله فقط تسهیل تشریفات مرزی نیست؛ تداوم اختلال می تواند به زیان مستقیم صادرکنندگان، از دست رفتن بازار و افزایش هزینه مبادلات منجر شود. با این حال، توافق اولیه هنوز به معنای بازگشت کامل مرز به شرایط عادی نیست و نتیجه مذاکرات اجرایی تعیین کننده خواهد بود. اهمیت ریمدان را باید در پیوند میان جغرافیا و اقتصاد سیاسی منطقه دید. هرچه محدودیت دسترسی به مسیرهای دریایی بیشتر شود، تنوع بخشی به راه های صادراتی و فعال نگه داشتن گذرگاه های زمینی اهمیت بیشتری پیدا می کند. البته مرز زمینی با پاکستان نمی تواند جایگزین ظرفیت بنادر و حمل ونقل دریایی ایران شود؛ اما می تواند بخشی از فشار بر تجارت را تعدیل کند و امکان دسترسی به بازار همسایه و فراتر از آن را تقویت کند. در همین چارچوب، گفت وگوی تلفنی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با اسحاق دار، معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه پاکستان، اهمیت سیاسی روابط دو کشور را نیز برجسته می کند. رایزنی درباره مسایل دوجانبه، تحولات منطقه ای و دیپلماسی برای کاهش تنش، نشان می دهد که روابط تهران و اسلام آباد همزمان ابعاد اقتصادی و سیاسی دارد؛ هرچند مشخص نیست که این تماس مستقیما به توافقات گمرکی ریمدان مرتبط بوده باشد. در نهایت، آزمون اصلی برای ایران، تبدیل ظرفیت جغرافیایی مرزهای شرقی به مسیرهایی پایدار و قابل اتکاست. این هدف تنها با توافق های مقطعی محقق نمی شود؛ هماهنگی گمرکی، ثبات مقررات تعرفه ای و بانکی و استمرار گفت وگو با پاکستان ضروری است. در شرایط فشار بر تجارت دریایی، ریمدان زمانی به یک مزیت راهبردی تبدیل می شود که عبور کالا از آن نه یک امکان موقت، بلکه بخشی مطمین از شبکه تجارت خارجی ایران باشد.