فاکتور 24 میلیارد دلاری؛ تاوان قطر در جنگ ایران

بین الملل به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، جنگی که قرار بود با فشار اقتصادی و فرسایش مالی، ایران را تحت فشار قرار دهد، حالا با ابعادی که کمتر انتظار آن می‌رفت در ورای مرزهای ایران در حال نمایان شدن است. بحران انرژی ناشی از جنگ، قطر، یکی از ثروتمندترین کشورهای حاشیه خلیج فارس و بازار انرژی اروپا را نیز تحت فشار قرار داده و آثار آن، به شکلی شبیه به یک بومرنگ، به اقتصاد کشورهای حامی این جنگ بازگشته است. قطر که یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع در جهان است، در شش ماه گذشته خسارت سنگینی را متاثر از جنگ تحمیلی آمریکا و اسراییل علیه ایران متحمل شده و کاهش صادرات این کشور، درست در آستانه فصل سرما، بازار گاز اروپا را نیز با چالشی تازه روبه‌رو کرده است. قطر تا پیش از جنگ، یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی LNG بود و حدود یک‌پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع را در اختیار داشت. این کشور با سرمایه‌گذاری گسترده در زیرساخت‌های گازی و بهره‌برداری از میدان عظیم مشترک با ایران، گاز استخراج‌شده را به LNG تبدیل و با کشتی به بازارهای اروپا و آسیا صادر می‌کرد. اما جنگ اخیر شرایط را به‌طور جدی تغییر داد. قطر که از نظر نظامی بازیگر اصلی این درگیری محسوب نمی‌شود، به دلیل جایگاه خود در معادلات منطقه‌ای و همراهی با سیاست‌های آمریکا، هزینه اقتصادی سنگینی پرداخت کرده است. بر اساس گزارش رویترز، در شش ماه جنگ اخیر، صادرات LNG قطر حدود 96 درصد کاهش یافته است. قطر که در دوره مشابه سال قبل 509 محموله گاز صادر کرده بود، امسال و در نتیجه جنگ تنها 18 محموله صادر کرده است. رویترز همچنین میزان فروش از دست‌رفته قطر را حدود 24 میلیارد دلار برآورد کرده است. این زیان‌ها تنها به کاهش فروش گاز محدود نمی‌شود بلکه آسیب‌های ناشی از جنگ و اختلال در فعالیت تاسیسات عظیم انرژی قطر، از جمله مجموعه‌های مرتبط با راس لفان، نیز فشار قابل‌توجهی بر اقتصاد این کشور وارد کرده است. داستان قطر فقط به زیان یک شرکت یا حتی یک صنعت محدود نمی‌شود. بخش انرژی، ستون اصلی اقتصاد این شیخ نشین خلیج فارس است و هرگونه اختلال گسترده در تولید و صادرات آن، به سرعت خود را در شاخص‌های کلان اقتصادی این کشور نشان می‌دهد. برای نمونه گزارش تازه رویترز از کاهش 7 درصدی تولید ناخالص داخلی قطر در سه‌ماهه نخست سال 2026 خبر می‌دهد که عمدتاً با کاهش تولید در بخش انرژی ارتباط دارد. این رقم نشان می‌دهد پیامدهای جنگ از بازار صادرات LNG فراتر رفته و اقتصاد قطر را نیز تحت تاثیر قرار داده است. در این بین فشارهای مالی به اندازه‌ای افزایش یافته که فایننشال تایمز پیش از این در ماه اوت گزارش داده بود قطر برای مدیریت پیامدهای اقتصادی جنگ، 30 درصد از بودجه دستگاه‌های دولتی و 85 درصد از کمک‌های خارجی خود را کاهش داده است. هرچند دولت قطر سعی در اصلاح این گزارش داشت. این مسیله از نظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد. کشوری که به واسطه درآمدهای عظیم انرژی و ذخایر مالی خود همواره یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان شناخته می‌شد، اکنون مجبور شده بخشی از هزینه‌های خود را کاهش دهد؛ اتفاقی که نشان می‌دهد اختلال طولانی‌مدت در صادرات انرژی از تنگه هرمز و خلیج فارس، حتی برای اقتصادهای بسیار ثروتمند نیز با آثار سلبی قابل توجهی همراه بوده است. جنگی که قرار بود ایران را از طریق فشار اقتصادی و فرسایش مالی به عقب‌نشینی وادار کند، اکنون هزینه‌های اقتصادی قابل‌توجهی را به مهم‌ترین صادرکنندگان انرژی متحد آمریکا نیز تحمیل کرده است.اما این بحران فقط به قطر محدود نمی‌شود، چرا که پیامدهای کاهش صادرات گاز قطر اکنون در هزاران کیلومتر دورتر، در بازار انرژی اروپا نیز قابل مشاهده است، آن هم در ماه سپتامبر، درست زمانی است که کشورهای اروپایی تلاش می‌کنند مخازن گاز خود را برای فصل زمستان تکمیل کنند. اروپا پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین، تلاش گسترده‌ای را برای کاهش وابستگی به گاز روسیه آغاز کرد. یکی از مهم‌ترین نتایج این سیاست، افزایش وابستگی اروپا به بازار جهانی LNG بود. قطر نیز در این میان به یکی از تامین‌کنندگان گاز اروپا تبدیل شد. اما اکنون کاهش شدید صادرات LNG این کشور، همان وابستگی جدید را به یک نقطه آسیب‌پذیر تبدیل کرده است. بر اساس گزارش رویترز، قیمت شاخص گاز اروپا در بازار TTF به بالاترین سطح خود از سال 2023 رسیده است. افزایش قیمت گاز در شرایطی رخ می‌دهد که کشورهای اروپایی باید پیش از آغاز فصل سرما، ذخایر خود را افزایش دهند. اما مشکل اروپا فقط کاهش عرضه قطر نیست. بازار جهانی LNG اکنون با رقابت شدیدتری میان اروپا و آسیا روبه‌رو شده است. با کاهش صادرات قطر، کشورهای اروپایی برای تامین گاز مورد نیاز خود ناچارند محموله‌های بیشتری را از بازار جهانی خریداری کنند؛ بازاری که کشورهای آسیایی نیز مشتریان بزرگ آن هستند. افزایش قیمت‌ها در آسیا نیز می‌تواند برخی صادرکنندگان را به ارسال محموله‌های خود به این بازارها تشویق کند. یورونیوز نیز به نقل از برخی گزارش‌ها اعلام کرده است که بخشی از محموله‌های LNG که پیش از این راهی اروپا می‌شد، به دلیل سود بیشتر به بازارهای آسیایی منتقل شده است. بر اساس این گزارش، در ماه ژوییه صادرات LNG آمریکا به پنج کشور آسیایی از میزان صادرات آن به کل اروپا بیشتر بوده است. در نتیجه، اروپا اکنون هم‌زمان با سه فشار روبه‌رو است:کاهش شدید عرضه LNG قطر؛دوم، وابستگی بیشتر به بازار جهانی LNG پس از کاهش واردات گاز روسیه و سوم، رقابت شدید با بازارهای آسیایی برای جذب محموله‌های محدود گاز. ترکیب این عوامل باعث شده اروپا درست در زمانی که باید ذخایر خود را برای زمستان تکمیل کند، با افزایش قیمت و رقابت شدیدتر برای تامین LNG روبه‌رو شود. جمع‌بندی در مجموع می‌توان گفت جنگی که قرار بود از طریق فشار اقتصادی، ایران را منزوی و فرسوده کند، اکنون به شکلی پارادوکسیکال مهم‌ترین بازارهای انرژی متحدان آمریکا را نیز تحت فشار قرار داده است. قطر شاید از نظر نظامی بازیگر اصلی این جنگ نباشد، اما از نظر اقتصادی به یکی از آسیب‌پذیرترین قربانیان آن تبدیل شده است. کاهش حدود 96 درصدی صادرات LNG، ده‌ها میلیارد دلار فروش ازدست‌رفته و فشار بر اقتصاد داخلی، تنها بخشی از هزینه‌هایی است که این کشور در نتیجه جنگ متحمل شده است. پیشنهاد قطر برای تحویل نفت خارج از تنگه هرمز جنگ ایران و آمریکا صادرات گاز قطر را 96 درصد کاهش داد اما پیامدهای این بحران در مرزهای قطر باقی نمانده است. کاهش عرضه LNG این کشور، در مقطعی حساس به بازار اروپا منتقل شده؛ بازاری که پیش از زمستان نیازمند افزایش ذخایر گازی است و هم‌زمان باید برای جذب LNG با مشتریان آسیایی رقابت کند. اروپا پس از کاهش وابستگی به گاز روسیه، تلاش کرد امنیت انرژی خود را از طریق تنوع‌بخشیدن به منابع تامین کند، اما بحران قطر نشان داد وابستگی بیشتر به بازار جهانی LNG نیز خطرات و آسیب‌پذیری‌های خاص خود را دارد. شاید مهم‌ترین نتیجه شش ماه جنگ همین باشد: فشار اقتصادی، برخلاف تصور اولیه، لزوماً در مرزهای کشور هدف باقی نمی‌ماند. در جهانی که بازارهای انرژی به یکدیگر گره خورده‌اند، اختلال در خلیج فارس می‌تواند از دوحه تا بروکسل اثر بگذارد. کاهش شدید صادرات قطر، افزایش قیمت گاز در اروپا و فشار بر بودجه یکی از ثروتمندترین کشورهای منطقه، نشان می‌دهد هزینه‌های این جنگ بلکه به تدریج به اقتصاد متحدان طراحان جنگ و بازارهای جهانی نیز کشیده شده است. نویسنده: پوریا لوایی، کارشناس مسایل بین الملل انتهای پیام/