نگاه متفاوت در ترکیه به پرونده یمن

بین الملل به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، این روزها در رسانه‌های ترکیه، همچنان درباره توافقنامه دفاعی مکه صحبت و اظهارنظر می‌شود. چرا که تیم اردوغان، در حال آماده‌سازی متن لایحه‌ای است که هدف آن، کسب مجوز از پارلمان ترکیه برای اعزام نیرو به عربستان سعودی است. وزارت دفاع ترکیه اعلام کرده که قرار نیست سربازان ترکیه در یک جنگ و رویارویی مستقیم، با مبارزین یمنی وارد نبرد شوند. ولی بسیاری از منتقدین می‌گویند: نفس ورود به نبرد قدیمی عربستان – یمن، به معنای دخیل شدن ترکیه در یک تنش و دردسر منطقه‌ای جدید است. آنان می‌گویند: به طور ویژه و در شرایطی که ترکیه در یک بحران اقتصادی عمیق و فراگیر قرار گرفته، چرا این کشور باید وارد ماجراجویی‌های بی‌فرجام شود. وزارت دفاع ترکیه همچنین اعلام کرده: گزینه‌های پشتیبانی نظامی که می‌توانند در چارچوب توافقنامه امضا شده با عربستان سعودی و پاکستان ارایه شوند، پس از تصویب پارلمان و تکمیل فرآیندهای قانون اساسی، بر اساس نیازهای میدانی تعیین خواهند شد. اما از دیگر سو گفته شده دامنه حمایتی که قرار است ارایه شود، مطابق با نیازها و خواسته‌های عربستان سعودی تعیین خواهد شد. در این میان، گزینه برجسته، فعال کردن پدافند هوایی و سایر قابلیت‌های لجستیک نظامی برای افزایش ظرفیت دفاعی عربستان سعودی است. دیپلماسی به جای اعزام نیرو در روزهای اخیر، بسیاری از رهبران احزاب سیاسی ترکیه، با گزینه اعزام نیرو به عربستان سعودی مخالفت کرده‌اند. اوزگور اوزل رهبر حزب نو یا ینی پارتی، معتقد است که فرزندان ترکیه نباید سپر بلای عربستان شوند و این جنگ، ربطی به منافع ملی ترکیه ندارد. مساوات درویش اوغلو نیز با این رویکرد دولت اردوغان مخالفت کرده و حزب اسلامگرای سعادت نیز در یک بیانیه اعلام کرده که اساس و مبنای اولیه توفقنامه دفاعی مکه، نه برای مقابله با امپریالیسم و صهیونیسم، بلکه برای رویارویی داخلی جهان اسلام است و ترکیه باید از چنین اقدامی حذر کند. محمود آریکان رهبر حزب اسلامگرای سعادت، در سخنرانی در جمع نمایندگان ایتلاف راه نو در پارلمان ترکیه، به دولت اردوغان توصیه کرد که به جای گزینه اعزام نیرو و مشارکت دفاعی و تسلیحاتی، به گزینه دیپلماسی بیاندیشد. آریکان گفت: «ترکیه نباید خود را به عنوان یکی از طرفین درگیری‌های منطقه‌ای معرفی کند و به جای چنین اقدامی، باید در ایجاد صلح پیشگام باشد. تصمیمات مربوط به آینده یک کشور نه تنها باید با تضمین‌های شفاهی، بلکه با مفاد روشن، مرزهای مشخص و نظارت قانونی نیز تضمین شود. به عنوان مثال، باید روشن شود که این توافقنامه تا چه اندازه در راستای محاسبات منطقه‌ای آمریکا است. یادمان باشد آنها در سوریه و عراق چه کردند. نقشه چند کشور دیگر باید تغییر کند، چند مادر دیگر سوگوار فرزندان شوند و سقفف خانه‌هایشان فروبریزد تا ما تفاوت بین محاسبات جنگی دیگران و امنیت خودمان را درک کنیم؟» آریکان در ادامه ضمن انتقاد از سیاست خارجی دولت اردوغان گفت: «ثبات پایدار نمی‌تواند صرفاً از طریق توافق‌های دفاعی و بدون حل جنگ داخلی یمن حاصل شود. ترکیه باید از طریق ابتکارات دیپلماتیک به دنبال راه‌حل باشد. توصیه ما، تشکیل میز گفتگوی یمن در آنکارا به رهبری ترکیه است. به جای اعزام نیرو، طرف‌های درگیر در یمن، کشورهای منطقه‌ای و ناظران جهان اسلام را در آنکارا جمع کنید و از صلح حرف بزنید. ترکیه تجربه تاریخی و دیپلماتیک لازم برای میانجیگری را دارد و ما هم به عنوان جنبش چشم‌انداز ملی ترکیه با قدمت 56 ساله، آماده‌ایم تا در برقراری صلح در یمن مشارکت کنیم». آریکان با یادآوری حضور سربازان ترک در جنگ کره، اظهار داشت که تصمیمات سیاسی گذشته باید ارزیابی شوند و همان اشتباهات نباید تکرار شوند. آریکان با یادآوری جمله منتسب به جان فاستر دالس، وزیر امور خارجه وقت آمریکا، مبنی بر اینکه «هزینه یک سرباز ترک 23 سنت است»، خطاب به دولت اردوغان گفت: «فرزندان آناتولی را با اهداف مبهم و تعهدات بی‌پایان رها نکنید. هدف، دامنه و محدودیت‌های هر گام برداشته شده را به وضوح بیان کنید. پنهان کاری نکنید و برای جان فرزندان این ملت قیمت نگذارید». حمایت آری، مشارکت خیر یکی از رویکردهای متناقض تحلیلگران نزدیک به حزب عدالت و توسعه درباره پرونده یمن و توافقنامه دفاعی مکه، توصیه مکرر درباره حمایت تسلیحاتی و پرهیز از مشارکت مستقیم است. خانم خنده فرات که در جریان کودتای نافرجام سال 2016 میلادی، با تلفن همراه خود و با چت تصویری سخنان اردوغان را به صورت زنده روی آنتن برد و شهرت فراوانی کسب کرد، درباره توافقنامه مکه در روزنامه حریت نوشته است: «دفاع از عربستان سعودی یک چیز است، وارد شدن به جنگ یمن چیز دیگری است. اکنون آنکارا باید دقیقاً مرز میان این دو را تعیین کند. در خاورمیانه برای فهم یک توافق، فقط متن توافق کافی نیست؛ باید دید چگونه قرار است اجرا شود». خنده فرات به این نکته نیز اشاره کرده که سخنان دونالد ترامپ رییس جمهور آمریکا را مهم ارزیابی می‌کند. ترامپ گفته بود:«اگر از دوستم اردوغان بخواهم به عربستان کمک کنم درخواستم را می‌پذیرد». به باور این تحلیلگر مشهور روزنامه حریت، این یک سخن گذرا نیست و نشان دهنده نوع رویکرد ترامپ به سیاست منطقه‌ای ترکیه است. خنده فرات می‌گوید: بر اساس اطلاعاتی که از منابع وزارت دفاع ملی ترکیه به دست آورده «مدلی که در آنکارا روی آن کار می‌شود، اعزام نیروی نظامی ترکیه به یمن برای جنگ با حوثی‌ها نیست. بر اساس این مدل، ترکیه قرار نیست وارد جنگ یمن شود. همچنین نیروی رزمی ترکیه در خاک یمن مستقر نخواهد شد و هر نوع کمک احتمالی ترکیه در داخل خاک عربستان و در قالب دفاع از عربستان خواهد بود». تحلیلگران می‌گویند: چنین مدلی غالباً بر پدافند هوایی، اطلاعات/شناسایی، حمایت فنی و قابلیت‌های دفاعی استوار خواهد بود. یمن و ترکیه از عثمانی تا اردوغان ابراهیم کیراس یکی از تحلیلگران سیاسی مشهور ترکیه است که برای اظهارنظر درباره توافق مکه و پرونده یمن، رویکرد تحلیلی تاریخی را مبنای کار قرارداده و نوشته است: «قیام‌های زیدی در گذشته به طور جدی امپراتوری عثمانی را به خود مشغول کرده بود. ترانه‌هایی که امروزه خوانده می‌شوند، یادبود سربازان ما هستند که برای جنگ به یمن فرستاده شدند و هرگز برنگشتند. با این حال، همان زیدی‌هایی که در سال 1911 با نمایندگان عثمانی پای میز مذاکره نشستند، در طول جنگ جهانی اول در کنار ما بودند. آنها برخلاف شریف حسین و خانواده سعودی، علیه ما با بریتانیا شریک نشدند. لازم است تاریخ را به درستی تحلیل کنیم». کیراس در ادامه می‌گوید: «کنترل شمال یمن به ویژه برای عربستان سعودی و سایر پادشاهی‌های خلیج فارس بسیار مهم است. زیرا هر کسی که این قلمرو را کنترل کند، می‌تواند تنگه باب المندب، شریان حیاتی تجارت دریایی جهانی و حمل و نقل نفت و ترافیک کشتی‌ها در دریای سرخ را مسدود کند. از سوی دیگر، رشته‌کوه‌های شیب‌دار و فلات‌های مرتفع شمال یمن، مانع طبیعی بسیار مهمی در برابر حملات نظامی خارجی هستند. این جغرافیای ناهموار، مردم محلی را در طول تاریخ قادر به مقاومت در برابر ارتش‌های بزرگ کرده است. عربستان سعودی و متحدانش، برای از بین بردن حوثی‌ها اقدام کردند. آنها نتوانستند حوثی‌ها را از بین ببرند، اما یک فاجعه انسانی وحشتناک در یمن ایجاد کردند. مدارس و بیمارستان‌ها بمباران شدند. زنان، کودکان و سالمندان قتل عام شدند. کسانی که از بمباران‌ها جان سالم به در بردند، در نتیجه تحریم‌های اعمال شده، از گرسنگی جان باختند. حتی چند سال پیش، رییس جمهور اردوغان نیز به این وضعیت وحشتناک واکنش نشان داد و گفت: چه کسی یمن را به این وضعیت رسانده است؟ آیا ده‌ها هزار نفر در یمن جان خود را از دست ندادند؟‌ای عربستان سعودی! شما مسیول نخست این فاجعه هستید». ابراهیم کیراس در پایان می‌گوید: «عربستان سعودی بار دیگر فهمید که نمی‌تواند به تنهایی بر حوثی‌ها غلبه کند. بی‌توجهی ترامپ به درخواست کمک ولیعهد، راه را برای عربستان سعودی هموار کرد تا سازوکارهای امنیتی جایگزین را دنبال کند و توافقنامه مکه بر اساس چنین نگرشی شکل گرفت. حالا ترکیه و پاکستان باید از یک سو روابط خود را با ریاض حفظ کنند و از سوی دیگر از تبدیل شدن به بخشی از درگیری مستقیم با ایران خودداری کنند. به نظر می‌رسد آنکارا و اسلام‌آباد هر دو در تلاشند تا در این مسیر، یک اقدام متعادل‌کننده را دنبال کنند. اعزام نیرو به یمن گزینه‌ای پرهزینه با هزینه سیاسی است که تحمل آن آسان نیست. با این حال، به نظر می‌رسد که عربستان سعودی به فشار خود بر ترکیه و پاکستان ادامه می‌دهد. برای متقاعد کردن افکار عمومی ترکیه، ادعاهای واهی مبنی بر حمله به مکه و مدینه در حال انتشار است. با این حال، نه اصول ضروری سیاست خارجی ترکیه و نه شرایط سیاسی داخلی ترکیه برای پاسخگویی به چنین خواسته‌هایی مساعد نیست. دولت تنها می‌تواند با ارایه پشتیبانی به شکل پرسنل فنی و نه نیروهای رزمی، به وعده خود برای کمک به سعودی‌ها عمل کند. هر چیزی فراتر از این، ورود به فاجعه به تمام معنا خواهد بود». انتهای پیام