جهان
·
ایران و موانع جدید آمریکا و اسراییل برای جنگ‌‌افروزی دوباره
جنگ علیه ایران همچنان در لفاظی‌های آمریکا و رژیم اسراییل است اما اقدام به آن با موانع جدید مواجه شده است.
بین الملل
به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، پس از پایان جنگ 40روزه، تهدید به ازسرگیری حملات علیه ایران همچنان در مواضع و لفاظی‌های مقام‌های آمریکایی و اسراییلی دیده می‌شود. از نظر نظامی، بعید است واشنگتن و تل‌آویو گزینه حمله را به‌کلی کنار گذاشته باشند؛ بااین‌حال، آنها اکنون و با توجه به شرایط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و نظامی دیگر اینگونه نیست که از آزادی عمل نامحدود برای آغاز جنگ برخوردار باشند.
جنگ گذشته فقط به زیرساخت‌های نظامی و اقتصادی ایران آسیب نزد؛ در همان حال، محدودیت‌های راهبرد نظامی آمریکا و اسراییل را نیز آشکار کرد. حملات گسترده نتوانستند ایران را به تسلیم وادار کنند، توان موشکی و پهپادی آن را از بین ببرند یا همه پیامدهای منطقه‌ای درگیری را مهار کنند. در مقابل، هزینه‌های نظامی و اقتصادی جنگ، فشار بر ذخایر تسلیحاتی و نگرانی متحدان آمریکا از گسترش دوباره بحران، محاسبات واشنگتن را دشوارتر کرده است.
این در حالی است که در ایران علاوه بر باقی‌ماندن گزینه ضربه زدن و توان نظامی بخصوص در بخش موشکی و پهپادی، روحیه مقاومت و ایستادگی دربرابر استکبار جهانی و صهیونیسم با اتحاد و یکپارچکی مردم تحت هدایت مقام معظم رهبری به نسبت قبل قوی‌تر شده است.
از سوی دیگر، شرایط سیاسی آمریکا و اسراییل نیز نسبت به آغاز جنگ تغییر کرده است. تحولات انتخاباتی در آمریکا، بحران تشکیل دولت در اسراییل و نگرانی کشورهای عربی از تبدیل‌شدن دوباره به میدان رویارویی، عواملی هستند که نمی‌توان در ارزیابی احتمال جنگ بعدی نادیده گرفت.
در چنین شرایطی پرسش برای آمریکا و اسراییل این است که آیا می‌توانند جنگی تازه را با هزینه‌ای قابل‌قبول آغاز کنند، دامنه آن را در کنترل نگه دارند و از دستیابی به نتیجه‌ای نامطمین جلوگیری کنند؟
سی‌ان‌ان: برکناری احتمالی هگست اعتراف به شکست در جنگ علیه ایران است
گاردین: جنگ علیه ایران رویای دوران طلایی ترامپ را بر باد داد
عبدل السید: جنگ علیه ایران احمقانه بود
شکست انتخاباتی ترامپ
یکی از مهم‌ترین تحولاتی که محاسبات دولت آمریکا را تحت تاثیر قرار می‌دهد، نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در 4 نوامبر است. دموکرات‌ها در این انتخابات توانستند کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنا را به دست بگیرند؛ اتفاقی که برای ترامپ به معنای مواجهه با کنگره‌ای است که دیگر در اختیار حزب خودش نیست.
این شکست صرفاً نتیجه نارضایتی عمومی از عملکرد دولت نبود. جنگ علیه ایران و تاثیر آن بر هزینه‌های زندگی، از جمله عواملی بود که به زیان جمهوری‌خواهان تمام شد. نارضایتی از سیاست‌های ترامپ، به‌ویژه نقش جنگ با ایران در افزایش هزینه‌های زندگی، به دموکرات‌ها کمک کرد در ایالت‌هایی که به‌طور سنتی جمهوری‌خواه محسوب می‌شوند نیز کرسی به دست آورند. ترامپ و معاونش جی‌دی ونس نیز پس از انتخابات به تاثیر جنگ بر شکست جمهوری‌خواهان اذعان کردند.
اهمیت این نتیجه برای احتمال جنگ دوباره آن است که ادامه درگیری با ایران، از این پس با فشار سیاسی بیشتری در داخل آمریکا همراه خواهد بود. دموکرات‌ها وعده داده‌اند از اکثریت خود برای نظارت بر دولت، بررسی تصمیم‌های ترامپ و پاسخ‌گو کردن مقام‌های آن استفاده کنند.
کنترل کنگره به‌خودی‌خود اختیار رییس‌جمهور برای صدور فرمان حمله نظامی را از بین نمی‌برد، اما می‌تواند هزینه سیاسی و قانونی تصمیم‌های نظامی دولت را افزایش دهد؛ به‌ویژه اگر جنگی تازه به افزایش قیمت انرژی، فشار بر بودجه عمومی یا تلفات نظامی منجر شود.
از این منظر، ترامپ احتمالاً این مسیله را در نظر خواهد گرفت که هرگونه تشدید تنش با ایران ممکن است به موضوعی محوری در منازعه با کنگره جدید تبدیل شود؛ کنگره‌ای که دموکرات‌ها در آن انگیزه سیاسی روشنی برای زیر سوال بردن سیاست خارجی و عملکرد اقتصادی دولت خواهند داشت.
ذخایر تسلیحاتی آمریکا
یکی از محدودیت‌های مهم آمریکا برای ورود به یک جنگ تازه، میزان مهمات و به‌ویژه موشک‌های رهگیر باقی‌مانده پس از درگیری قبلی است. جنگ 40روزه باعث مصرف حجم گسترده‌ای از تسلیحات تهاجمی و دفاعی آمریکا شد.
مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا (CSIS) در ارزیابی خود از وضعیت ذخایر تسلیحاتی این کشور در ژوییه 2026 اعلام کرد که موجودی موشک‌های رهگیر پاتریوت آمریکا به کمتر از هزار فروند و موشک‌های سامانه تاد به حدود 250 فروند کاهش یافته است. این مرکز هشدار داد که کاهش ذخایر ممکن است ارتش آمریکا و متحدانش را ناچار کند در برابر حملات موشکی، با احتیاط بیشتری از رهگیرهای باقی‌مانده استفاده کنند.
اهمیت این مسیله زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم موشک‌های رهگیر، به‌ویژه در برابر موشک‌های بالستیک، جایگزین‌های محدودی دارند. آمریکا نمی‌تواند فرض کند در صورت آغاز جنگی تازه، به همان میزان گذشته امکان استفاده از سامانه‌های پدافندی خود را خواهد داشت. افزون بر این، بازسازی ذخایر تسلیحاتی فقط به تامین بودجه وابسته نیست؛ ظرفیت تولید، زنجیره تامین قطعات و زمان لازم برای ساخت و تحویل موشک‌ها نیز در این روند نقش دارند.
این محدودیت صرفاً به دفاع موشکی مربوط نمی‌شود. آمریکا در جنگ گذشته بخشی از مهمات تهاجمی و تسلیحات دقیق خود را نیز مصرف کرد. از نگاه راهبردی، هرچه ذخایر تسلیحاتی آمریکا در خاورمیانه بیشتر مصرف شود، آمادگی این کشور برای مواجهه با بحران‌های احتمالی در مناطق دیگر، به‌ویژه شرق آسیا، نیز با پرسش‌هایی روبه‌رو خواهد شد.
در نتیجه، آغاز جنگی تازه ممکن است واشنگتن را با انتخاب دشوارتری میان مصرف دوباره ذخایر محدود و پذیرفتن ریسک آسیب‌دیدن نیروها و پایگاه‌هایش روبه‌رو کند.
ایران پس از جنگ 40روزه
برای ارزیابی احتمال جنگ دوباره، نمی‌توان فقط به حملات نظامی آمریکا و اسراییل نگاه کرد؛ باید دید جنگ گذشته چه چیزی درباره ظرفیت دفاعی و قدرت پاسخ‌گویی ایران آشکار کرد. حملات گسترده آمریکا و اسراییل نتوانستند توان پاسخ‌گویی ایران را از بین ببرند یا تهران را به پذیرش خواسته‌های طرف مقابل وادار کنند.
ارزیابی موسسه کارنگی از توازن نظامی جنگ نشان می‌دهد که آمریکا و اسراییل در دستیابی اهداف عملیاتی خود، از جمله تضعیف توان هسته‌ای، موشکی و پهپادی ایران، موفقیت‌هایی به دست آوردند؛ بااین‌حال، مشخص نیست این دستاوردهای نظامی تا چه اندازه به موفقیت راهبردی تبدیل شده باشند. به ارزیابی این موسسه، ایران با وجود خسارات گسترده، ساختار حکومتی خود را حفظ کرد و همچنان بخشی از توان موشکی و پهپادی خود را در اختیار داشت.
گزارش موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS) درباره جنگ نیز به تفاوت راهبرد دو طرف اشاره می‌کند. بر اساس این ارزیابی، آمریکا و اسراییل عمدتاً بر حملات متمرکز و مستقیم علیه اهداف نظامی و زیرساخت‌های ایران تکیه داشتند، درحالی‌که ایران با گسترش جغرافیایی درگیری و استفاده از ابزارهای نامتقارن، تلاش کرد هزینه جنگ را به سطحی فراتر از میدان نبرد داخل ایران منتقل کند. این گزارش تاکید می‌کند که راهبرد گسترش افقی درگیری از سوی ایران، فشارهای پیش‌بینی‌نشده‌ای بر توان آمریکا وارد کرد و در نهایت، زمینه‌ساز نوعی بن‌بست نظامی شد.
به بیان دیگر، ایران نشان داد که حتی در شرایط برتری هوایی طرف مقابل نیز می‌تواند از ظرفیت موشکی و پهپادی خود برای پاسخ‌گویی استفاده کند و میدان درگیری را به پایگاه‌های آمریکا، اهداف اسراییلی و مسیرهای حیاتی اقتصادی در منطقه گسترش دهد. این توانایی، به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که طرف مقابل برای مقابله با حملات ایران ناچار به استفاده از سامانه‌های دفاعی گران‌قیمت و محدود خود است.
ارتش یمن و باب‌المندب
ارتش یمن و جنبش مقاومت انصارالله در سال‌های 2023 تا 2025 با استفاده از موشک‌های ضدکشتی، پهپادها، قایق‌های انفجاری و عملیات علیه کشتی‌های تجاری مرتبط با رژیم‌های متجاوز توانست خطر عبور از دریای سرخ را افزایش دهد و شمار زیادی از شرکت‌های کشتیرانی را به تغییر مسیر وادار کند.
اهمیت این تهدید در تحولات سال 2026 بیشتر شده است. گزارش رویترز در سپتامبر از پیشروی نیروهای مسلح یمن در مناطق ساحلی یمن و جزایر نزدیک باب‌المندب خبر داد؛ تحولاتی که خطر برای کشتی‌های عبوری از این تنگه را افزایش داده است.
به این ترتیب، اگر جنگی تازه علیه ایران آغاز شود و ارتش و انصارالله یمن تصمیم بگیرد به‌طور مستقیم وارد درگیری شود، باب‌المندب نیز می‌تواند به یکی از نقاط فشار بر آمریکا، اسراییل و اقتصاد جهانی تبدیل شود.
یمن پیش‌تر توانسته است با حملات محدود اما مستمر، شرکت‌های کشتیرانی را به دور زدن دریای سرخ و عبور از مسیر طولانی‌تر دماغه امید نیک وادار کند. تکرار یا تشدید چنین وضعیتی می‌تواند زمان انتقال کالا و انرژی را افزایش دهد، هزینه سوخت و بیمه کشتی‌ها را بالا ببرد و فشار تازه‌ای بر زنجیره تامین جهانی وارد کند.
کشورهای عرب
یکی از پیامدهای مهم جنگ گذشته، آشکار شدن آسیب‌پذیری کشورهای عربی میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا بود. این کشورها سال‌ها حضور نظامی واشنگتن را بخشی از تضمین امنیت خود می‌دانستند، اما حملات ایران به پایگاه‌های آمریکا و برخی زیرساخت‌های انرژی در منطقه نشان داد که در صورت وقوع جنگ، همین کشورها ممکن است به اهداف پاسخ نظامی تبدیل شوند.
خبرگزاری رویترز در گزارشی در دوم نوامبر نوشت تهدید ترامپ به حمله دوباره به ایران، نگرانی متحدان آمریکا در خلیج فارس را افزایش داده است. این کشورها بیم دارند که تصمیمی که در واشنگتن گرفته می‌شود، آنها را در معرض پاسخ ایران قرار دهد؛ درحالی‌که امکان چندانی برای کنترل تصمیم آمریکا یا پیامدهای جنگ ندارند. رویترز همچنین به آسیب‌پذیری پایگاه‌های نظامی آمریکا و تاسیسات انرژی کشورهای منطقه در برابر حملات احتمالی اشاره کرد.
این نگرانی فقط به محاسبات نظامی محدود نیست. اقتصاد بسیاری از کشورهای خلیج فارس به صادرات انرژی، تجارت دریایی، سرمایه‌گذاری خارجی و ثبات منطقه‌ای وابسته است. بازگشت جنگ می‌تواند سرمایه‌گذاری‌ها را به تاخیر بیندازد، هزینه بیمه و حمل‌ونقل را افزایش دهد و زیرساخت‌های حیاتی این کشورها را در معرض خطر قرار دهد.
در همین چارچوب، مقام‌های منطقه‌ای نیز مخالفت خود را با بازگشت درگیری اعلام کرده‌اند. انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رییس امارات، در نشست گفت‌وگوی منامه ابراز امیدواری کرد که مسیر دیپلماسی باز شود و تاکید کرد کشورش خواهان دور دیگری از رویارویی در منطقه نیست. بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر، نیز هشدار داد که جنگی تازه می‌تواند مخرب‌تر از درگیری قبلی باشد و هیچ‌کس به‌تنهایی قادر نخواهد بود پیامدهای آن را کنترل کند.
این مواضع نشان می‌دهد که حتی برخی از نزدیک‌ترین شرکای منطقه‌ای آمریکا نیز از بازگشت جنگ استقبال نمی‌کنند. برای واشنگتن، این مسیله مهم است؛ زیرا اجرای یک عملیات نظامی گسترده در منطقه به مجموعه‌ای از امکانات لجستیکی، دسترسی‌های هوایی، پایگاه‌ها و همکاری کشورهای میزبان وابسته است. اگر این کشورها نگران باشند که همکاری با آمریکا آنها را در معرض حملات ایران قرار می‌دهد، هزینه سیاسی و عملیاتی استفاده از این امکانات افزایش خواهد یافت.
در واقع، یکی از دستاوردهای راهبردی ایران در جنگ گذشته این بود که نشان داد حضور پایگاه‌های آمریکا در منطقه فقط یک ابزار بازدارندگی نیست؛ در صورت گسترش درگیری، این پایگاه‌ها می‌توانند به نقاط آسیب‌پذیر و منابع فشار بر کشورهای میزبان تبدیل شوند.
رژیم صهیونیستی و بحران تشکیل دولت
اسراییل نیز در آستانه احتمال درگیری دوباره با ایران با مجموعه‌ای از محدودیت‌های داخلی و نظامی روبه‌رو است. انتخابات پارلمانی 27 اکتبر این رژیم به هیچ‌یک از دو بلوک اصلی اکثریت لازم برای تشکیل دولت را نداد.
بلوک راست‌گرا به رهبری نتانیاهو 53 کرسی و ایتلاف مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت 48 کرسی به دست آوردند؛ درحالی‌که برای تشکیل دولت به دست‌کم 61 کرسی نیاز است. احزاب عرب نیز در مجموع 19 کرسی کسب کردند و به بازیگرانی تعیین‌کننده در مذاکرات تشکیل دولت تبدیل شدند.
در هشتم نوامبر، اسحاق هرتزوگ، رییس‌جمهور اسراییل، ماموریت تشکیل دولت را به آیزنکوت سپرد. او 28 روز فرصت دارد تا ایتلافی با اکثریت پارلمانی تشکیل دهد و در صورت نیاز می‌تواند 14 روز دیگر نیز مهلت بگیرد. تا زمان تشکیل دولت جدید، دولت موقت نتانیاهو همچنان مسیول اداره امور کشور خواهد بود.
این وضعیت به معنای آن نیست که اسراییل در دوره انتقال قدرت قادر به انجام عملیات نظامی نیست؛ دولت نتانیاهو همچنان اختیارات اجرایی دارد. اما بن‌بست سیاسی و دشواری تشکیل ایتلاف، فضای تصمیم‌گیری را پیچیده‌تر می‌کند. دولت آینده نیز باید درباره سیاست امنیتی، نحوه مواجهه با ایران و هزینه‌های جنگ‌های چندجبهه‌ای تصمیم بگیرد؛ موضوعاتی که در جامعه و ساختار سیاسی اسراییل محل اختلاف هستند.
محدودیت‌های نظامی اسراییل حتی از بحران سیاسی آن نیز ملموس‌تر است. ارتش این رژیم پس از سال‌ها درگیری در چند جبهه، با فشار بر ذخایر مهمات، موشک‌های رهگیر و نیروی انسانی مواجه شده است.
روزنامه اقتصادی کالکالیست در ژوییه 2026 به نقل از یک مقام ارشد دفاعی اسراییل هشدار داد که این کشور در رویارویی بعدی با آمادگی کمتری وارد میدان خواهد شد. این مقام از کمبود مهمات و موشک‌های رهگیر و اختلاف وزارتخانه‌های دفاع و دارایی بر سر بودجه و تامین تسلیحات انتقاد کرده بود.
تنگه هرمز و هزینه اقتصادی جنگ
یکی از مهم‌ترین ابزارهای فشار ایران در جنگ گذشته، توانایی اثرگذاری بر امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز بود. اهمیت این آبراه فقط به کشورهای منطقه محدود نمی‌شود؛ بخش مهمی از تجارت جهانی انرژی از این مسیر عبور می‌کند. بر اساس گزارش سرویس پژوهشی کنگره آمریکا، حدود 27 درصد تجارت دریایی نفت خام و فرآورده‌های نفتی جهان و نزدیک به 20 درصد تجارت جهانی گاز طبیعی مایع‌شده از تنگه هرمز عبور می‌کند.
از همین رو، هرگونه اختلال در عبور کشتی‌ها از این آبراه می‌تواند به افزایش قیمت نفت و گاز، بالا رفتن هزینه حمل‌ونقل و بیمه کشتی‌ها و در نهایت افزایش قیمت کالاها در بازارهای جهانی منجر شود. در جنگ گذشته نیز تهدید و اختلال در تردد دریایی، بحران را از سطح یک رویارویی نظامی منطقه‌ای فراتر برد و آثار آن را به اقتصاد جهانی منتقل کرد.
برای دولت ترامپ، این مسیله اهمیت سیاسی ویژه‌ای دارد. انتخابات میان‌دوره‌ای نشان داد که افزایش هزینه‌های زندگی و قیمت انرژی می‌تواند به عاملی علیه حزب حاکم تبدیل شود. در چنین شرایطی، آغاز جنگی تازه که بار دیگر بازار انرژی را دچار بی‌ثباتی کند، ممکن است فشار اقتصادی و انتخاباتی بر دولت آمریکا را افزایش دهد. به‌ویژه آنکه دولت جدید کنگره نیز قرار است بر موضوع هزینه‌های زندگی و پاسخ‌گویی دولت تمرکز کند.
هزینه اقتصادی جنگ فقط به قیمت نفت محدود نمی‌شود. گزارش سرویس پژوهشی کنگره آمریکا در سپتامبر 2026 به نقل از برآورد دفتر بودجه کنگره اعلام کرد که هزینه عملیات نظامی آمریکا تا اول اوت به حدود 38 میلیارد دلار رسیده است. این رقم نشان می‌دهد که حتی بدون آغاز دور تازه‌ای از جنگ، عملیات نظامی علیه ایران هزینه سنگینی بر بودجه آمریکا تحمیل کرده است.
عدم امکان کنترل جنگ
در نهایت، مهم‌ترین محدودیت برای آغاز جنگی تازه، نه لزوماً فقدان توان نظامی، بلکه نامشخص بودن نتیجه و دشواری کنترل پیامدهای آن است. آمریکا و اسراییل ممکن است بتوانند در مدت کوتاهی حملات گسترده‌ای علیه اهداف نظامی و زیرساختی ایران انجام دهند؛ اما تجربه جنگ گذشته نشان داد که برتری در توان هوایی و تسلیحاتی الزاماً به معنای دستیابی به همه اهداف سیاسی و راهبردی نیست.
از این منظر، حمله دوباره ممکن است با اهدافی محدود آغاز شود، اما هیچ تضمینی وجود ندارد که در همان محدوده باقی بماند. پاسخ ایران می‌تواند پایگاه‌های آمریکا و زیرساخت‌های کشورهای میزبان را درگیر کند، امنیت کشتیرانی را به خطر بیندازد و بازیگران منطقه‌ای را وارد میدان کند. چنین وضعیتی ممکن است آمریکا را با انتخاب دشواری روبه‌رو سازد: یا دامنه عملیات را گسترش دهد و هزینه‌های بیشتری بپذیرد، یا در شرایطی که اهداف اعلام‌شده هنوز محقق نشده‌اند، از ادامه جنگ خودداری کند.
در همین زمینه، رویترز در گزارش دوم نوامبر خود به نقل از مقام‌های اروپایی نوشت که آمریکا ممکن است در کوتاه‌مدت از نیرو و تجهیزات لازم برای حمله به ایران برخوردار باشد، اما حمله به تاسیسات هسته‌ای لزوماً به معنای نابودی کامل توانمندی‌های ایران نخواهد بود.
جمع‌بندی؛ گزینه جنگ باقی است، اما از لفاظی تا عمل فاصله زیاد است
مجموع این تحولات نشان می‌دهد که احتمال حمله دوباره آمریکا و اسراییل به ایران را نمی‌توان منتفی دانست. واشنگتن و تل‌آویو همچنان ممکن است در شرایطی خاص، استفاده دوباره از نیروی نظامی را انتخاب کنند. بااین‌حال، شرایط برای آغاز جنگی تازه نسبت به گذشته پیچیده‌تر شده است.
ترامپ پس از شکست انتخاباتی با کنگره‌ای مخالف روبه‌رو خواهد بود و جنگ علیه ایران به یکی از عوامل مهم این شکست تبدیل شده است. ذخایر موشک‌های رهگیر آمریکا کاهش یافته، اسراییل با کمبود مهمات و فشار بر نیروی انسانی مواجه است و کشورهای عربی میزبان پایگاه‌های آمریکا نیز نگران‌اند که بار دیگر هزینه تصمیمی را بپردازند که در واشنگتن گرفته می‌شود. در سوی دیگر، ایران با وجود خسارات سنگین جنگ گذشته، ظرفیت پاسخ‌گویی و تهدید منافع نظامی و اقتصادی طرف مقابل را حفظ کرده است.
بنابراین، مسیله اصلی این نیست که آمریکا و اسراییل دیگر قادر به حمله نیستند؛ مسیله این است که حمله نظامی لزوماً به معنای پیروزی سیاسی و راهبردی آنها نیست. جنگ 40روزه نشان داد که می‌توان به زیرساخت‌های نظامی ایران آسیب زد، اما نمی‌توان با اطمینان از نابودی کامل توان پاسخ‌گویی آن، کنترل دامنه درگیری یا تحقق همه اهداف اعلام‌شده سخن گفت.
در چنین شرایطی، جنگ دوباره همچنان یکی از گزینه‌های روی میز واشنگتن و تل‌آویو است، اما دیگر تصمیمی نیست که بتوان آن را صرفاً با محاسبه برتری نظامی گرفت. هزینه‌های داخلی و خارجی، محدودیت‌های تسلیحاتی و احتمال گسترش بحران، هرگونه حمله تازه را به تصمیمی پرریسک‌تر تبدیل کرده است.
انتهای پیام/
1 بازدید
منبع اصلی ↗