درگذشت اقتصاددانی در خدمت زمین

نوردهاوس افزون بر پژوهش های علمی، بیش از پنج دهه از عمر خود را در دانشگاه ییل سپری کرد و در مقام استاد، پژوهشگر و مدیر دانشگاهی، نقشی ماندگار در حیات علمی این دانشگاه داشت. میراث او تنها به اقتصاد محیط زیست محدود نمی شود؛ آثارش درباره رشد اقتصادی، چرخه های تجاری، نوآوری فناورانه و سیاستگذاری عمومی نیز جایگاهی مهم در ادبیات اقتصادی دارند. در این سه یادداشت، وجوهی از زندگی علمی و دانشگاهی نوردهاوس و سهم او در فهم یکی از مهم ترین مسایل اقتصاد معاصر مرور می شود. اقتصاددان پرکار پنلوپه لورنس* ویلیام نوردهاوس، فارغ التحصیل سال ۱۹۶۳ دانشگاه ییل و استاد برجسته اقتصاد در کرسی استرلینگ، که در سال ۲۰۱۸ به دلیل ادغام مساله تغییرات اقلیمی در تحلیل کلان اقتصادی بلندمدت برنده جایزه نوبل شد، در ۳۰ اکتبر و در ۸۵ سالگی درگذشت. ویلیام دی. نوردهاوس، استاد بازنشسته اقتصاد در کرسی استرلینگ، اقتصاددانی برجسته بود که آثار تاثیرگذارش این رشته را متحول کرد. او در سال ۲۰۱۸ به پاس پژوهش های پیشگامانه اش در زمینه اقتصاد تغییرات اقلیمی، برنده جایزه نوبل اقتصاد شد. نوردهاوس پس از مبارزه با بیماری گلیوبلاستوما، نوعی سرطان تهاجمی مغز، در ۳۰ اکتبر درگذشت. او ۸۵ سال داشت. نوردهاوس همچنین بیش از ۵۰ سال از چهره های محوری دانشگاه ییل بود. او به چندین نسل از دانشجویان دوره کارشناسی و تحصیلات تکمیلی آموزش داد و مسوولیت های مدیریتی مهمی در این دانشگاه بر عهده داشت؛ از جمله معاونت دانشگاه و معاونت امور مالی و اداری. دامنه پژوهش های تاثیرگذار او بسیار گسترده بود و موضوعاتی همچون اقتصاد تغییرات اقلیمی، سنجش تغییرات فناورانه، تعامل میان چرخه تجاری و چرخه انتخاباتی و اندازه گیری رفاه اقتصادی را دربرمی گرفت. بخشی از این پژوهش های آینده نگرانه را او به طور مشترک با جیمز توبین فقید، دیگر برنده جایزه نوبل دانشگاه ییل و یکی از تاثیرگذارترین اقتصاددانان زمان خود، انجام داد. بااین حال، نوردهاوس بیش از هر چیز به دلیل دریافت جایزه نوبل سال ۲۰۱۸ شناخته می شود؛ جایزه ای که به پاس «ادغام تغییرات اقلیمی در تحلیل کلان اقتصادی بلندمدت» به او اعطا شد. برجسته ترین نمود این دستاورد، مدلی است که با عنوان DICE (مدل پویای یکپارچه اقلیم ـ اقتصاد) شناخته می شود؛ مدلی تاثیرگذار که تعامل میان انتشار کربن، تغییرات اقلیمی و رشد اقتصادی را بررسی می کند. مدل DICE به سیاستگذاران کمک می کند هزینه های اقتصادی تغییرات اقلیمی، از جمله خسارات محصولات کشاورزی و افزایش سطح آب دریاها، را برآورد کنند و آنها را با هزینه های کاهش انتشار گازهای گلخانه ای مقایسه کنند. نوردهاوس با استفاده از این مدل نشان داد که مالیات بر کربن می تواند انتشار گازهای گلخانه ای را به شیوه ای کارآمد کاهش دهد. او همچنین سطح بهینه چنین مالیاتی را برآورد کرد و بدین ترتیب، چارچوبی اقتصادی و تاثیرگذار برای قیمت گذاری کربن فراهم آورد. نوردهاوس در سخنرانی خود به مناسبت دریافت جایزه نوبل گفت: «مهم ترین دستاورد علم اقتصاد، تشخیص این واقعیت است که تغییرات اقلیمی، پیامد جانبی زیان بار و ناخواسته رشد اقتصادی است. بهترین راهکار برای مقابله با چنین آثار خارجی ای، وضع عوارض بر آلودگی یا همان چیزی است که امروزه مالیات بر کربن نامیده می شود.» * هیات علمی دانشگاه ییل خاموشی یک ذهن کنجکاو ویلیام برینارد* نوردهاوس از دهه ۱۹۷۰ به تامل درباره اقتصاد تغییرات اقلیمی پرداخت؛ زمانی که شمار اندکی از اقتصاددانان ــ یا حتی افراد دیگر ــ به این موضوع می اندیشیدند یا آن را مطالعه می کردند. مدل DICE که او توسعه داد، در کنار ده ها مقاله، سخنرانی های متعدد در سراسر جهان و کتاب های پرشمارش، راه را برای شکل گیری مجموعه عظیمی از پژوهش ها هموار کرد؛ پژوهش هایی که همچنان چارچوب بحث های جاری درباره بهترین راهکار مقابله با تهدید تغییرات اقلیمی را شکل می دهند. نوردهاوس در این مسیر، در خدمت رشته تخصصی خود و کشورش نیز بود: او به عنوان سردبیر مجلات علمی، عضو هیات کارشناسان اقتصادی دفتر بودجه کنگره، نخستین رییس کمیته مشورتی اداره تحلیل اقتصادی، رییس هیات مدیره بانک فدرال رزرو بوستون و عضو شورای مشاوران اقتصادی رییس جمهور فعالیت کرد. او همچنین عضو آکادمی ملی علوم آمریکا، عضو ممتاز انجمن اقتصاد آمریکا و رییس این انجمن بود. در میان دستاوردهای برجسته و کم نظیر او، نباید از مشارکتش در تالیف و بازنگری چندین ویرایش کتاب درسی «اقتصاد» غافل شد. این کتاب درسی که نخستین بار در سال ۱۹۴۸ به قلم پل سامویلسون، نخستین آمریکایی برنده جایزه نوبل اقتصاد، منتشر شد، همچنان مرجع اصلی درس مبانی علم اقتصاد در دانشگاه های سراسر ایالات متحده به شمار می رود. نوردهاوس در سال ۱۹۸۵ به عنوان نویسنده همکار به این پروژه پیوست و پس از درگذشت سامویلسون در سال ۲۰۰۹، مسوولیت اصلی تالیف را بر عهده گرفت. او با بازنگری و به روزرسانی کتاب، انتشار آن را تا جدیدترین ویرایش، یعنی ویرایش نوزدهم، ادامه داد. در سال های اخیر نیز از طریق پروژه ای با همکاری انتشارات لایت هاوس بوکس تلاش می کرد کتابی درسی در زمینه اقتصاد تهیه کند که برای همه علاقه مندان به یادگیری، به صورت رایگان در دسترس باشد. ویلیام نوردهاوس در آلبوکرکیِ ایالت نیومکزیکو به دنیا آمد؛ جایی که خانواده اش به واسطه مشارکت های مدنی متعدد خود به شهرت رسیده بودند. پدرش که فارغ التحصیل کالج ییل و دانشکده حقوق ییل بود، موسسه حقوقی خود را به یکی از برجسته ترین مدافعان حقوق بومیان آمریکا در کشور تبدیل کرد. این موسسه بر نمایندگی قبایل سرخ پوست آمریکا، شرکت های متعلق به قبایل و سازمان های بومیان آمریکا تمرکز داشت و در سال ۱۹۸۴، در پرونده ای تاریخی درباره حقوق آب، به پیروزی مهمی برای ملت آپاچی جیکاریا دست یافت. پدر نوردهاوس همچنین از پیشگامان توسعه اسکی در کوه های ساندیا در نیومکزیکو بود و مجموعه ای را بنیان گذاشت که بعدها به پیست اسکی ساندیا پیک تبدیل شد؛ مجموعه ای واقع در جنگل ملی سیبولا. نوردهاوسِ جوان نیز تا پایان عمر به اسکی علاقه مند ماند. نوردهاوس در سال ۱۹۵۹، به عنوان دانشجوی دوره کارشناسی وارد دانشگاه ییل شد؛ رویدادی که خود آن را «یکی از بزرگ ترین موهبت های زندگی ام» می نامید. او ییل را «بهشتی برای ذهن هایی می دانست که به مرحله تفکر انتزاعی قدم می گذارند». نوردهاوس در برنامه مطالعات هدایت شده شرکت کرد؛ برنامه ای فشرده برای دانشجویان سال اول که در آن استادانی چون وینسنت اسکالی، لیونارد کریگر، ویکتور برومبرت و ریچارد برنستاین به او آموزش می دادند. به گفته نوردهاوس، این استادان دانشمند و آموزگار، «الگوهایی برای زندگی دانشگاهی آینده او بودند.» او سپس برای ادامه تحصیل در مقطع تحصیلات تکمیلی به موسسه فناوری ماساچوست (MIT) رفت؛ دانشگاهی که آن را نیز نوعی بهشت می دانست و «آرکادیا» می نامید. در آنجا پل سامویلسون و رابرت سولو، هر دو از برندگان جایزه نوبل اقتصاد، استاد راهنمای او بودند. هم دوره ای هایش نیز گروهی از اقتصاددانان جوان را تشکیل می دادند که بسیاری از آنان بعدها به چهره های برجسته نسل خود تبدیل شدند. نوردهاوس بلافاصله پس از پایان تحصیلات تکمیلی، به عنوان استادیار در دانشگاه ییل استخدام شد و از همان آغاز، در امور دانشگاه مشارکت فعالی داشت. او برخلاف پژوهشگرانی که خود را در فضای محدود دانشگاهی محصور می کنند، چهره ای اثرگذار در گروه آموزشی خود و در سطح دانشگاه بود؛ هم به دانشجویان کارشناسی و هم به دانشجویان تحصیلات تکمیلی درس می داد و به طور منظم در جلسات هیات علمی کانکتیکات هال شرکت می کرد. هنگامی که در سال ۲۰۱۵مجلس سنای اعضای هیات علمی دانشکده هنر و علوم تاسیس شد، نوردهاوس یکی از اعضای نخستین دوره آن بود و بعدها ریاست آن را نیز بر عهده گرفت. همکاری و دوستی با بیل مایه شادی بود. او به همه چیز کنجکاو بود و هر موضوعی را که به آن می پرداخت، عمیق تر می شناخت و درک ما را از آن گسترش می داد؛ از تغییرات اقلیمی و چرخه تجاری گرفته تا محاسبه ارزش فعلی شهریه دانشگاه ییل از سال ۱۷۰۱ تا امروز. * استاد بازنشسته اقتصاد در دانشگاه ییل میراث یک اندیشمند ریچارد لوین* نوردهاوس طی دو سال تصدی سمت معاونت دانشگاه، از سال ۱۹۸۶ تا ۱۹۸۸، و سپس در دوره ای که در سال های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۳ به طور موقت مسوولیت معاونت امور مالی و اداری را بر عهده گرفت، به هدایت دانشگاه ییل در دوره هایی از نوسانات مالی و بازسازمان دهی ساختاری کمک کرد. تمرکز او در این دوران بر ایجاد توازن در بودجه دانشگاه و اجرای الگوهای بلندمدت مالی بود. او در سال ۲۰۱۴ نیز در طراحی و تدوین نظام داخلی عوارض کربن دانشگاه ییل نقش مهمی ایفا کرد؛ اقدامی که ییل را به یکی از نخستین دانشگاه های بزرگ تبدیل کرد که سازوکارهای نهادی قیمت گذاری کربن را در محوطه دانشگاه خود به صورت آزمایشی به اجرا گذاشتند. نوردهاوس در طول سال ها، مشاور مورد اعتماد بسیاری از مدیران دانشگاه بود و مطالعات و گزارش های نهادی متعددی تالیف کرد. او و ویلیام برینارد، که او نیز پیش تر معاون دانشگاه بود، در محافل دانشگاهی با محبت و به طور غیررسمی «بیل ها» نامیده می شدند. هرگاه کسی می خواست موضع خود را در موضوعی مورد اختلاف تقویت کند، ممکن بود به «بیل ها» استناد کند؛ زیرا می دانست که دیدگاه های آن دو، به واسطه نگاه سنجیده و محتاطانه شان در پاسداری از میراث ییل، از اعتبار و وزن ویژه ای برخوردار است. نوردهاوس از هر جهت یک بیلی تمام عیار بود: دانشجوی دوره کارشناسی، دانش آموخته، عضو هیات علمی، معلم، پژوهشگر و مدیر دانشگاه؛ کسی که مجموعه مشارکت هایش بهترین جلوه از ارزش ها و آرمان های یک دانشگاه را به نمایش می گذاشت. او همواره استادان خود در ییل را دوست می داشت و تحسین می کرد. تاثیر آنان را می شد در شیوه ای دید که او زندگی دانشگاهی خود را در بیل نوردهاوس، هم در مقام اقتصاددان و هم به عنوان عضوی از جامعه دانشگاهی، با جدیت و هدفمندی در پی حقیقت بود. تعهد عمیق او به دانشگاه ییل و تلاش پیگیرش برای فهم اقتصاد تغییرات اقلیمی، دو روی یک سکه بودند. او می خواست نهادی را که دوست می داشت به کمال نزدیک تر کند و در عین حال، بشریت را از آسیب های قابل پیشگیری ناشی از گرمایش جهانی مهارنشده در امان نگه دارد. از نوردهاوس همسرش باربارا به یادگار مانده است؛ فارغ التحصیل موسسه روان کاوی وسترن نیوانگلند، روان کاو شاغل و استاد بالینی دستیار در مرکز مطالعات کودک دانشگاه ییل که سال ها در این سمت فعالیت داشت. سه فرزند او جف، مونیکا (فارغ التحصیل سال ۱۹۹۱) و ربکا (فارغ التحصیل سال ۱۹۹۵، همسر ویلیام کَری) و سه نوه اش، آنابل، مارگو و الکساندرا هستند. * رییس پیشین دانشگاه ییل؛ استاد دانشکده مدیریت