تحول پهپادی ارمنستان؛ از شکست 2020 تا زرادخانه مدرن 2026

بین الملل به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، زمانی که جمهوری آذربایجان در سال 2020 جنگ دوم قره‌باغ را آغاز کرد، ارمنستان فاقد یک ناوگان پهپادی کارآمد و منسجم بود. ایروان در آن زمان تنها چند فروند پهپاد شناسایی ابتدایی در اختیار داشت و تقریباً از تسلیحات انتحاری بی‌بهره بود. فرماندهان نظامی ارمنستان با وجود درس‌های جنگ چهار روزه سال 2016، تهدید پهپادهای آذربایجان را نادیده گرفته بودند. در مقابل، باکو یک دهه کامل را صرف ساخت این توانمندی راهبردی کرد. در نتیجه، طی جنگ شش‌هفته‌ای 2020، کارزار پهپادی آذربایجان زره‌پوش‌ها و نیروی انسانی ارمنستان را منهدم کرد و ایروان ابزار موثری برای دفاع یا پاسخ نداشت. اکنون و با گذشت نزدیک به 6 سال، ایروان در رژه نظامی 28 مه تصویری کاملاً متفاوت را به نمایش گذاشت؛ 13 پهپاد بومی از 6 شرکت خصوصی به همراه چندین خرید پیشرفته خارجی رونمایی شدند. صنعت پهپادی ارمنستان با سرمایه‌گذاری خصوصی و حمایت‌های کلان دولتی رشد چشمگیری داشته است، هرچند کارایی واقعی این سامانه‌ها در مقیاس صنعتی، تنها در شرایط میدان نبرد مشخص خواهد شد. عقب‌ماندگی تاریخی ارمنستان در رقابت تسلیحاتی با آذربایجان پس از آتش‌بس سال 1994 و انجماد منازعه قره‌باغ، باکو برای تامین سلاح از شرکای سنتی خود با محدودیت‌های غربی مواجه شد. در این میان، اسراییل به شریک ایده‌آل آذربایجان تبدیل شد. نخستین پهپادهای شناسایی خریداری‌شده باکو از اسراییل (ایرواستار و اوربیتر) در سال 2008 رونمایی شدند و تا سال 2011، خط مونتاژ مشترک آن‌ها در آذربایجان راه‌اندازی شد. در طرف مقابل، ارمنستان برنامه‌های پهپادی خود را از سال 2006 در موسسه هوانوردی نظامی خانپریانتس آغاز کرد. در سال 2011، پس از سرنگونی یک پهپاد شناسایی اسراییلی در قره‌باغ، تحلیلگران ارمنی بر نیاز حیاتی کشور به پهپاد تاکید کردند. اولین پهپاد شناسایی بومی ارمنستان به نام «کرونک-25» در سپتامبر 2011 رونمایی شد. بعدها در سال 2014 پهپاد شناسایی «ایکس-55» و نسخه ارتقایافته آن «آرمی-55ام» معرفی شدند. با این حال، این پهپادهای اولیه سامانه‌های پیشرفته‌ای نبودند و ارمنستان فاقد پهپادهای انتحاری رزمی با قابلیت حمل تسلیحات هدایت‌شونده بود. هشدارهایی که توسط مقامات نظامی ارمنستان نادیده گرفته شد در این فاصله، آذربایجان ناوگان خود را با پهپادهای انتحاری «هاروپ» اسراییلی تقویت کرد و در جریان درگیری‌های آوریل 2016 استفاده گسترده‌ای از این سامانه‌ها به عمل آورد. پس از این جنگ چهار روزه، کارشناسان ارمنی فقدان پهپاد را یک ضعف جدی دانستند، اما پاسخ وزارت دفاع تا حد زیادی توام با بی‌اعتنایی و اتکا به روش‌های سنتی بود. اگرچه ارمنستان بعدها تلاش‌هایی برای توسعه تسلیحات انتحاری مانند «کرونک-9»، «کرونک-11» و کوادکوپتر انتحاری «بِزِز» در سال 2019 انجام داد و در درگیری‌های سال 2020 تاووش از آن‌ها استفاده کرد، اما این اقدامات بسیار دیر و محدود بود و نتوانست توازن قوا را تغییر دهد. فاجعه 2020 و شوک سنگین پهپادهای اسراییلی و ترکیه‌ای بر اساس گزارش موسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم (سیپری)، آذربایجان تا سال 2020 حداقل 36 پهپاد شناسایی و 450 پهپاد انتحاری از اسراییل خریداری کرده بود. علاوه بر این، باکو پهپادهای معروف «بیرقدار تی‌بی‌2» ترکیه‌ای را نیز به خدمت گرفت که برتری هوایی مطلقی را علیه ارمنستان ایجاد کرد. حملات بیرقدار مسیول بخش عمده‌ای از تلفات انسانی و تجهیزاتی نیروهای ارمنی بود. شکست در این جنگ شش هفته‌ای جامعه ارمنستان را شوکه کرد. ارمنستان نه ناوگان پهپادی داشت و نه پدافند و روش‌های پدافند غیرعامل موثری برای مقابله با آن‌ها توسعه داده بود؛ چرا که فرماندهان ارمنی تصور می‌کردند جنگ‌های آینده همچنان فرسایشی و مبتنی بر مواضع سنتی خواهد بود. درس‌هایی از شکست؛ سرمایه‌گذاری کلان در صنایع دفاعی بومی تجربه درگیری‌های اخیر باعث شد نهادهای دولتی ارمنستان بوروکراسی را کنار گذاشته و تولیدات دفاعی را تسریع کنند. بین سال‌های 2023 تا 2025، دولت ارمنستان قراردادهایی به ارزش 450 میلیون دلار با شرکت‌های دفاعی داخلی امضا کرد که بخش عمده آن به سازندگان پهپاد اختصاص یافت و منجر به تشکیل «نیروهای پهپادی» به عنوان یک شاخه اختصاصی در ارتش شد. در رژه اخیر، شرکت خصوصی «داوارو» به عنوان بزرگ‌ترین بازیگر، 6 پهپاد جدید خود را به نمایش گذاشت. این شرکت که در سال 2007 کار خود را آغاز کرده بود، اکنون با گسترش فضای تولیدی خود، به همراه شرکت «آرسنال» قطب اصلی پهپادهای بومی ارمنستان محسوب می‌شود. رونمایی از ناوگان جدید؛ از رهگیرهای جت تا پهپادهای هوشمند یکی از پهپادهای مورد توجه بین‌المللی در این رژه، پهپاد رهگیر جت «دو-کی» (Dev-K) ساخت شرکت داوارو است که برای هدف قرار دادن اهداف هوایی میان‌سرعت مانند بیرقدار در ارتفاع بالا طراحی شده است. همچنین پهپادهای انتحاری «دو-1.1»، «دو-3» با برد 300 کیلومتر و «دو-3.1» مجهز به هوش مصنوعی برای شناسایی خودکار اهداف که شباهت زیادی به هاروپ اسراییلی دارند، رونمایی شدند. پهپاد رزمی-شناسایی «دو-4» و پهپاد شناسایی «بیب-10» از دیگر دستاوردهای این شرکت بودند. شرکت «آیرودینامیکس» نیز دو پهپاد انتحاری به نام‌های «مِغو-1» (با قابلیت پرتاب همزمان 6 فروند از پشت کامیون) و «مِغو-5» را به نمایش گذاشت. پهپادهای عمودبرخاست (VTOL) مانند «استورم-320» نیز بخش دیگری از این توانمندی بومی بودند. ورود غول‌های پهپادی چین و آمریکا به آسمان قفقاز بخش غافلگیرکننده رژه، رونمایی علنی از خریدهای خارجی ارمنستان بود که عمدتاً منشاء چینی داشتند. پهپاد انتحاری سبک «کایتساک» (صاعقه) که در واقع نسخه ارمنی پهپاد چینی CH-901/FH-901 است، به همراه پهپادهای ضد رادار «ووروت-1» و «ووروت-2» (مشابه پهپاد چینی FL-300A) به نمایش درآمدند. بزرگ‌ترین پهپاد این رژه، پهپاد پهن‌پیکر و رزمی چینی «سی‌اچ-4بی» (CH-4B) با نام ارمنی «آغِغ» (کمان) بود که مجهز به موشک‌های هدایت‌شونده هوا به زمین AR-1 و AR-2 است و یک جهش بزرگ در توانمندی هجومی ایروان محسوب می‌شود. علاوه بر این، در جریان سفر معاون رییس‌جمهور آمریکا (جی‌دی ونس) به ایروان در فوریه 2026، مشخص شد ارمنستان پهپادهای پیشرفته عمودبرخاست «وی-بت» (V-BAT) را به ارزش 11 میلیون دلار از آمریکا خریداری کرده است که برای مناطق کوهستانی ارمنستان بسیار کارآمد است. در نهایت، نمایشگاه دفاعی RISE که پس از رژه برگزار شد، با رونمایی از پهپاد رزمی «یوال-650» و پهپادهای FPV انتحاری، نشان داد که ارمنستان با شتاب به سمت جبران مافات در حرکت است. انتهای پیام/