چرخش رقابت سیمان به شرق کشور

عقب نشینی عرضه در تالار نقره ای بازار سیمان در هفته های اخیر با وجود تداوم حجم بالای معاملات، نشانه هایی از تغییر رفتار عرضه کنندگان را به نمایش گذاشته است. حجم عرضه هفتگی این محصول در بورس کالا در اواخر مهرماه از یک میلیون و ۴۰۰ هزار تن فراتر رفت؛ اما در هفته های اخیر، این رقم به محدوده یک تا یک میلیون و ۱۰۰هزار تن عقب نشینی کرده است. به این ترتیب، در فاصله چند هفته، حجم عرضه سیمان در تالار نقره ای کاهش محسوسی را تجربه کرده است. این تغییر در شرایطی رخ داده که فضای عمومی اقتصاد و بازارهای کالایی نیز تحت تاثیر افزایش نااطمینانی ها قرار دارد. احتیاط در عرضه و فروش، رفتاری است که تنها به بازار سیمان محدود نمانده و در سایر بازارها نیز نشانه هایی از آن مشاهده می شود. تولیدکنندگان در چنین شرایطی ممکن است با احتیاط بیشتری نسبت به عرضه محصولات خود اقدام کنند؛ به ویژه آنکه انتظارات تورمی و احتمال تغییر هزینه های تولید، تصمیم گیری درباره زمان و حجم فروش را دشوارتر می کند. با این حال، بازار سیمان از یک ویژگی مهم برخوردار است. این محصول برخلاف بسیاری از کالاهای صنعتی، به دلیل هزینه حمل ونقل بالا نسبت به ارزش نهایی، از بازارهای منطقه ای و محدودیت های جغرافیایی تاثیر می پذیرد. بنابراین کاهش عرضه در یک منطقه لزوما به معنای افزایش قیمت در سراسر کشور نیست. در واقع، ممکن است همزمان با افت قیمت در برخی استان ها، در مناطق دیگری رقابت خریداران شدت بگیرد. از سوی دیگر، فاصله قیمت دلاری سیمان ایران با میانگین تاریخی آن، یکی دیگر از متغیرهای قابل توجه بازار است. در شرایطی که قیمت دلاری سیمان در معاملات اخیر به محدوده ۱۳ تا ۱۴دلار به ازای هر تن رسیده، میانگین تاریخی این متغیر در محدوده ۱۸ تا ۲۰دلار قرار داشته است. این فاصله می تواند در صورت بهبود تقاضا و فراهم شدن امکان انتقال افزایش قیمت به بازار، زمینه رشد نرخ های معاملاتی را فراهم کند. البته تحقق چنین شرایطی به عواملی همچون قدرت خرید مصرف کنندگان، هزینه حمل، محدودیت های صادراتی و وضعیت تولید کارخانه ها وابسته است. رقابت از شمال به شرق رسید یکی از مهم ترین تحولات معاملات هفته جاری، تغییر جغرافیای رقابت قیمتی در بورس کالا است. در ابتدای پاییز، بخش قابل توجهی از رقابت خریداران در شمال و شمال غرب کشور متمرکز بود؛ اما با ورود به آبان و کاهش دمای هوا، کانون رقابت به نیمه شرقی کشور منتقل شده است. بررسی معاملات شرکت ها نشان می دهد کرمان، شاهرود، خاش و باقران از جمله مناطقی هستند که افزایش رقابت قیمتی در آنها مشاهده شده است. در کنار این مناطق، مازندران نیز در معاملات اخیر با تقویت رقابت مواجه بوده است. این در حالی است که از شدت رقابت در بخشی از مناطق شمال غربی کاسته شده است. بالاترین رقابت قیمتی در هفته جاری مربوط به سیمان شاهرود است. این سیمانی سمنانی، با رقابت 38درصدی در مقایسه با قیمت پایه عرضه همراه شد. پس از آن سیمان مازندران و کرمان با رقابت حدود 30درصدی در قیمت ها مواجه شدند. پس از آن سیمان لار سبزوار و سیمان خاش در صدر رقابت ها قرار داشتند. تغییر شرایط آب وهوایی یکی از عوامل موثر بر این جابه جایی است. با کاهش دما در مناطق شمال غربی، فعالیت های ساختمانی و عمرانی نیز با محدودیت بیشتری مواجه می شوند. در چنین شرایطی، تقاضای مصرفی سیمان در این مناطق می تواند کاهش پیدا کند و از شدت رقابت خریداران در بورس کالا بکاهد. در مقابل، در بخش هایی از نیمه شرقی کشور، شرایط آب وهوایی همچنان امکان تداوم فعالیت های عمرانی را فراهم می کند. با این حال، توضیح تغییر جغرافیای رقابت صرفا به تفاوت دمای مناطق محدود نمی شود. نزدیکی برخی کارخانه های شرقی به مرزهای افغانستان و پاکستان، مزیتی است که می تواند تقاضای این مناطق را حتی در شرایط کاهش فعالیت های ساختمانی داخلی حفظ کند. در واقع، بازار صادراتی در شرق کشور نقش مهمی در تعیین سطح تقاضا و رقابت خریداران ایفا می کند. در این میان، شرکت های سیمانی مستقر در استان های شرقی و جنوب شرقی از موقعیت جغرافیایی متفاوتی برخوردارند. دسترسی به بازار افغانستان و امکان تامین بخشی از نیاز این کشور از مسیرهای مرزی ایران، می تواند برای تولیدکنندگان این مناطق مزیت ایجاد کند. همچنین بازار پاکستان و تحولات مسیرهای تجاری منطقه، از جمله متغیرهایی هستند که می توانند بر تقاضای صادراتی سیمان ایران اثر بگذارند. مرزها؛ تعیین کننده مسیر قیمت ها تداوم رقابت در مناطق شرقی کشور می تواند یکی از متغیرهای مهم بازار سیمان در ماه های پیش رو باشد. با نزدیک شدن به زمستان، احتمال کاهش تقاضای ساخت وساز در مناطق سردسیر افزایش می یابد؛ اما این موضوع به معنای افت یکسان تقاضا در تمام کشور نیست. تفاوت شرایط اقلیمی، موقعیت کارخانه ها و دسترسی به بازارهای صادراتی می تواند موجب شود تقاضا در برخی مناطق همچنان در سطوح قابل توجهی باقی بماند. در این میان، بازار افغانستان اهمیت ویژه ای دارد. نزدیکی کارخانه هایی مانند سیمان باقران به مرزهای شرقی، امکان دسترسی به بازار این کشور را فراهم می کند. از طرف دیگر، هزینه حمل ونقل و وضعیت مبادلات مرزی تعیین می کند که این مزیت جغرافیایی تا چه اندازه به فروش بیشتر و حاشیه سود بالاتر تبدیل شود. بنابراین افزایش رقابت در بورس کالا به تنهایی برای ارزیابی عملکرد تولیدکنندگان کافی نیست و باید مقصد فروش و هزینه های مرتبط با آن نیز مورد توجه قرار گیرد. از سوی دیگر، کاهش عرضه هفتگی از سطوح بالاتر از یک میلیون و ۴۰۰هزار تن به محدوده یک تا 1.1میلیون تن، در کنار تقاضایی که حدود ۳۰ درصد از عرضه فراتر رفته، می تواند در صورت تداوم، فشار بیشتری بر قیمت ها وارد کند. با این حال، کاهش نرخ معاملات در هفته جاری نشان می دهد که این فشار هنوز به افزایش یکپارچه قیمت ها در تمام مناطق منجر نشده است. تفاوت وضعیت تقاضا در بازارهای منطقه ای و جابه جایی کانون رقابت، بخشی از این رفتار متفاوت قیمتی را توضیح می دهد. به نظر می رسد بازار سیمان در آستانه فصل سرد با دو نیروی متفاوت مواجه است؛ از یک سو، کاهش فعالیت های ساختمانی در مناطق سردسیر می تواند تقاضای داخلی را محدود کند و از سوی دیگر، کاهش عرضه و تداوم تقاضای صادراتی در مناطق شرقی، زمینه رقابت بیشتر را فراهم می آورد. در چنین شرایطی، مسیر قیمت سیمان بیش از گذشته به تحولات منطقه ای وابسته خواهد بود. اگر تقاضای مرزی در شرق کشور حفظ شود و عرضه نیز در سطوح فعلی باقی بماند، احتمال تقویت قیمت ها در برخی مناطق وجود دارد؛ هرچند تعمیم این روند به کل بازار سیمان نیازمند احتیاط است.