گزارش تحلیلی تسنیم از صنعت نوشت‌افزار؛ چرا راهی جز صادرات نیست؟

فرهنگی به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، صنعت نوشت‌افزار برخلاف تصور عامه که آن را ممکن است صنعتی سنتی یا حاشیه‌ای و رو به افول بدانند، صنعتی پویا و در حال گسترش در جهان است که در دهه اخیر در کنار مصرف سنتی(حوزه آموزش) وارد دیگر حوزه‌ها از جمله ادلری، هنری، سبک زندگی و هدیه‌ای شده و بازار ترکیبی را برای خود تشکیل داده و در حال بازآرایی است. طبق گزارش‌های اعلام شده، اندازه بازار جهانی محصولات لوازم‌التحریر در سال 2025 معادل 165.87 میلیارد دلار برآورد شده و انتظار می‌رود از 173.93 میلیارد دلار در سال 2026 به 268.08 میلیارد دلار تا سال 2034 برسد؛ با ثبت نرخ رشد سالانه مرکب (CAGR) معادل 5.56٪ در دوره پیش‌بینی 2026–2034. منطقه آسیا-اقیانوسیه با سهم 43.17 درصدی در سال 2025، بزرگترین سهم بازار لوازم‌التحریر را در اختیار دارد و همچنان با حضور کشورهایی چون چین، ژاپن و هند قطب تولید این صنعت در جهان به شمار می‌‌آید. این رشد مدیون حضور قابل توجهی از دانش‌آموزان و دانشجویان، هزینه پایین تولید و ظرفیت بالای آن است. نبض صنعت نوشت‌افزار در دست دلالان کاغذ از وابستگی تا خودکفایی 90 درصدی در این میان، ایران در حدود 15 سال گذشته از یک بازار شدیداً وابسته به واردات، به صنعتی تبدیل شده که هم‌اکنون به طور کلی بیش از 60 درصد از نیاز بازار را پاسخ می‌دهد و در برخی از اقلام مانند دفتر، خودکار، مداد و مدادرنگی این میزان تا 90 درصد نیز رسیده است. براساس گزارش مراکز مختلف، از جمله مرکز پژوهش‌های مجلس؛ گردش مالی بازار نوشت‌افزار ایران در 1403 حدود 25 تا 30 هزار میلیارد تومان برآورد شده است. برخی گزارش‌ها برای 1404 این رقم را تا حدود 100 هزار میلیارد تومان نیز مطرح کرده‌اند. بر این اساس، معادل دلاری تقریبی بازار ایران را می‌توان حدود 400 تا 500 میلیون دلار در سال در نظر گرفت. مزیت‌های رقابتی ایران؛ چرا می‌توانیم «هاب» منطقه باشیم؟ اگر بازار ایران را حدود 400 تا 500 میلیون دلار در نظر بگیریم، سهم ایران از بازار جهانی 165.87 میلیارد دلاری، عددی کمتر از نیم درصد خواهد بود؛ این یعنی ایران از نظر اندازه بازار در مقیاس جهانی بازیگر بزرگی نیست، اما صنعت نوشت‌افزار ایران از ویژگی‌هایی برخوردار است که آن را به بازیگری مهم در این صنعت در مقیاس جهانی تبدیل می‌کند؛ از جمله منطقه جغرافیایی، برخورداری از اشتراکات مذهبی و زبانی و هنر ایرانی. براین اساس، می‌توان گفت اگرچه صنعت نوشت‌افزار ایران در جهان یک بازار متوسط و حتی کوچک است، اما از نظر منطقه‌ای می‌توان آن را یک هاب تولیدی در نظر گرفت. این صنعت در ایران به دلیل دسترسی آسان‌تر به مواد پتروشیمی، دسترسی آسان برای حمل و نقل زمینی و دریایی به منظور تامین نساز منطقه، دستمزد پایین و هزینه پایین‌تر انرژی در مقیاس با کشورهایی چون چین و ترکیه، می‌تواند در تولید اقلامی چون خودکار، ماژیک، محصولات اندازه‌گیری و مهندسی، جامدادی و کیف، چسب و اقلام پلاستیکی مکمل دست برتر را نسبت به برخی از کشورهای قطب در منطقه آسیا داشته باشد. از دیگر مزایای ایران در قیاس با تولیدکنندگان اصلی در آسیا، ظرفیت بالای تولید بر مبنای محتوای بومی است؛ امری که با توجه به برخورداری ایران از پشتوانه‌های فرهنگی هنری مانند هنر خوشنویسی، هنرهای سنتی، تصویرگری و ... می‌تواند زمینه‌ساز توسعه صادرات محصولات ایران در مناطق فارسی‌زبان، کشورهای همسایه و کشورهای حاشیه خلیج فارس باشد. کلید طلایی خروج از «تله فصلی» و نوسانات ارزی این موضوع را باید در کنار برتری ایران از نظر لجستیکی در نظر گرفت؛ امر مهمی که مانع از خواب سرمایه سفارش‌دهندگان در منطقه می‌شود. به عنوان نمونه، اگر تاجری در عراق برای ثبت سفارش و دریافت محصولات چینی یا هندی باید یک یا دو ماه سرمایه خود را برای این منظور بلوکه کند، با ثبت سفارش در ایران این زمان را به یک هفته تقلیل می‌دهد. با وجود این مزیت‌ها، صنعت نوشت‌افزار ایران با چالش‌هایی مواجه است که دایره فعالیت آن را محدود می‌کند. از جمله این چالش‌‌ها عدم ورود به حوزه‌ها و رویکردهای جدید صنعت مانند سرمایه‌گذاری روی مواد دوستدار محیط زیست و فانتزی است. از سوی دیگر، وابستگی شدید بخش قابل توجهی از نوشت‌افزار ایران به کاغذ که غالباً از طریق واردات تامین می‌شود، در برخی از مواقع مانند نوسانات دلار و یا محدودیت‌های وارداتی، دست تولیدکنندگان را برای تولید محصول بیشتر می‌بندد. صنعت نوشت‌افزار ایران در بیش از یک دهه گذشته توانسته با تنوع‌بخشی به محصولات و ارتقای کیفیت، جایگاه خود را در سبد خانوار پیدا کرده و در برخی از اقلام به اشباع برسد. در چنین شرایطی، آنچه این صنعت را از فعالیت فصلی(عموما بهار و تابستان) خارج کرده و توان داخلی را در برابر تکانه‌های ارزی ارتقا می‌دهد. در این شرایط، صادرات نه یک امر حاشیه‌ای بلکه ضرورتی است که صنعت نوشت‌افزار را توسعه داده و از اتکای صرف بر درآمد داخلی خارج می‌کند. انتهای پیام/