پولی‌شدن شابک؛ گامی در توسعه زیرساخت‌ها یا مانعی تازه پیش پای ناشران؟

فرهنگی به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در روزهای پایانی هفته گذشته، خانه کتاب و ادبیات ایران اعلام کرد که با اجرای فرآیندهای جدید خدمات نشر، مجموعه‌ای از اقدامات با هدف یکپارچه‌سازی اطلاعات کتاب، کاهش فرآیندهای موازی و توسعه خدمات الکترونیکی در سامانه شابک و پنجره واحد خدمات دولت هوشمندِ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حال اجراست. اتصال فرآیند صدور شابک به «پنجره واحد دولت»، یکی از این برنامه‌های جدید خانه کتاب بود که به گفته مدیرعامل این موسسه، ناشران می‌توانند درخواست مجوز انتشار کتاب و دریافت شابک را در یک مسیر یکپارچه انجام دهند تا از طی فرآیندهای جداگانه و موازی جلوگیری شود. در این فرآیند، شابک اختصاص‌یافته از طریق پنجره واحد دولت، مبنای ادامه مراحل صدور مجوز خواهد بود و ناشر موظف است شماره شابک را در شناسنامه و بارکد را پشت جلد کتاب درج و فایل نهایی اثر را در سامانه بارگذاری کند. به موازات این اتفاق، شابک که سال‌ها در ایران برای ناشران به‌صورت رایگان صادر می‌شد، پولی شد و به ازای هر شابک مبلغ 50 هزار تومان از ناشر دریافت خواهد شد. اعضای هیات امنای خانه کتاب و ادبیات ایران منصوب شدند طبق گفته حیدری، مدیرعامل خانه کتاب، سالانه بیش از 100 هزار شماره شابک صادر می‌شود؛ به عبارتی، پولی شدن شابک قرار است سالانه 5 میلیارد تومان آورده مالی برای خانه کتاب به همراه داشته باشد. هرچند این رقم یعنی 50 هزار تومان به ازای هر شابک تاثیر چندانی بر قیمت تمام‌شده کتاب نمی‌گذارد، اما مشخص نیست این 5 میلیارد تومان قرار است صرف چه اموری شود؟ اگر قرار است این بودجه صرف ارایه خدمات و توسعه زیرساخت‌های نشر شود، مثمرثمر خواهد بود، در غیر این صورت خیر. از سوی دیگر، برای صدور هر شابک معادل 10 درصد یعنی 5 هزار تومان مالیات بر ارزش افزوده نیز از ناشر دریافت می‌شود که با توجه به معافیت خدمات چاپ و کتاب در ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده، این اقدام غیرقانونی به نظر می‌رسد. سیاست دریافت هزینه برای شابک در کشورهای مختلف جهان یکسان نیست و به دو مدل کاملاً متفاوت تقسیم می‌شود: «مدل دولتی، خدمات عمومی (رایگان)» و «مدل تجاری، خصوصی (پولی)». اینکه یک نویسنده یا ناشر برای دریافت شابک پول بپردازد یا نه، مستقیماً به ساختار حقوقی صادرکننده شابک در آن کشور بستگی دارد. در کشورهایی که مدیریت شابک به شرکت‌های خصوصی یا نهادهای صنفی واگذار شده، دریافت شابک یک خدمت تجاری محسوب می‌شود و هزینه‌بر است؛ مانند آمریکا، انگلیس، استرالیا و... اما در برخی دیگر از کشورها، کتاب یک «کالای عمومی فرهنگی» شناخته می‌شود و مدیریت شابک زیر نظر کتابخانه ملی، وزارت فرهنگ یا سازمان‌های مورد حمایت دولت است؛ بنابراین شابک رایگان است؛ مانند کانادا، فرانسه، ترکیه، هند و... حال باید گفت با پولی شدن شابک، اگر قرار است این بودجه صرف خدمات و توسعه زیرساخت‌های نشر شود، اقدامی سنجیده خواهد بود؛ اما اگر قرار است صرفاً بار مالی مضاعف ایجاد کند و مسیر اداری را دشوارتر سازد، باید در آن تجدیدنظر کرد. شواهد نشان می‌دهد که در همین نخستین روزهای پس از پولی شدن شابک، بسیاری از ناشران از طولانی‌تر و دشوارتر شدن فرآیند صدور شابک در زیرساخت جدید خبر داده‌اند. آیا صدور شابک نیازمند مصوبه مجلس یا هیات وزیران نیست؟ از سوی دیگر یک ابهام قانونی نیز وجود دارد و آن این است که آیا دریافت وجه بابت صدور شابک قانونی است و نیازمند مصوبه مجلس یا هییت وزیران است یا خیر؟ لازم به ذکر است در دهه 90 نیز بحث پولی شدن شابک برای نخستین بار مطرح شد و در آن مقطع، مسیله حقوقی و طرح آن در دفتر حقوقی وزارت ارشاد موجب شد این موضوع به فراموشی سپرده شود. رییس اتحادیه ناشران: بودجه ارشاد عمومی است، شابک نباید پولی باشد ابراهیم کریمی، رییس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، در زمینه پولی شدن شابک به تسنیم می‌گوید: «ما انتظار داریم این خدمات هزینه‌ای برای ناشران، آن هم در وضعیت اقتصادی فعلی نداشته باشد.» وی ادامه داد: «هرچند در ابتدا این رقم چندان قابل توجه نیست، ولی می‌تواند پایه‌ای برای افزایش رقم در سال‌های آینده باشد. با توجه به اینکه وزارتخانه از بودجه عمومی استفاده می‌کند، دریافت هزینه برای انجام این کارها درست نیست. از سوی دیگر درآمد ناشران از پرداخت مالیات معاف است و طبیعتاً مالیات بر ارزش افزوده نیز نباید شامل صدور شابک شود.» انتهای پیام/