از نامه‌های پرشور تا خیانت در کربلا؛ جریان‌شناسی خواص فریب‌خورده

✍️سید سجاد خشنودی مقدمه واقعه عاشورا، فراتر از یک رویداد تاریخی، آیینه تمام‌نمای رفتار انسان‌ها در مواجهه با حق و باطل و بصیرت و سطحی‌نگری است. در میان درس‌های بی‌شمار این حماسه، نقش «خواص» و تاثیر سرنوشت‌ساز آنان در شکل‌گیری حوادث، از پیچیده‌ترین و غفلت‌شده‌ترین ابعاد آن به شمار می‌رود. خواص، به عنوان کسانی که توانایی تحلیل مسایل را دارند، تعیین‌کننده مسیر جوامع خویشند و در لحظات حساس، وزن ترازوی حق و باطل را به دست می‌گیرند. جریان‌شناسی خواص در کوفه - از نامه‌های پرشور آغازین تا خیانت نهایی در کربلا - پرده از واقعیتی تلخ برمی‌دارد: بسیاری که حق را می‌شناختند، در میدان عمل از روی سستی، ترس، دنیاطلبی و مهم‌تر از همه، ناتوانی در تحلیل درست، از یاری امام معصوم (ع) بازماندند. امروز نیز جامعه ایران، در میان فتنه‌های پیچیده، نیازمند بازخوانی الگوی خواص کوفه است تا خواص بصیر را از فریب‌خورده بازشناسد و از سرنوشت آنان برحذر باشد. ۱. خواص و عوام؛ تعاریف و گونه‌شناسی خواص در اصطلاح به کسانی گفته می‌شود که خود مسایل را تحلیل می‌کنند و بر اساس تفکر و تحلیل، اقدام می‌کنند. آنان دانا و بینا و برخوردار از توانایی تحلیل و ارزیابی مسایل اجتماعی و سیاسی هستند و تمام تصمیم‌هایشان بر اساس آگاهی و بصیرت است. اما آنچه در این میان اهمیت دارد، تفکیک «خواص فعال» از «خواص منفعل» است. خواص فعال، کسانی هستند که با حضور در میدان و اقدام عملی، مسیر جامعه را تعیین می‌کنند؛ اما خواص منفعل، با وجود آگاهی، در عمل سکوت می‌کنند و به نوعی به جریان باطل مشروعیت می‌بخشند. در مقابل، عوام کسانی هستند که تابع اتفاقات و جریانات در جامعه هستند و خودشان تحلیلی از وقایع ندارند.