پرچم‌گردانی شبانه در ایران: تحلیلی بر مبنای نظریه ارتباطات آیینی اریک دبلیو. رودنبولر

✍️سعید پوستچیان در پی شهادت آیت‌الله خامنه‌ای، آیین‌های خودجوش پرچم‌گردانی شبانه در بسیاری از شهرهای ایران شکل گرفت. این پدیده پرسشی ارتباطی را پیش می‌کشد: چرا تجربه حضور در این آیین برای مشارکت‌کنندگان عمیق‌تر و ماندگارتر از مشاهده همان مراسم در فضای مجازی توصیف می‌شود؟ یادداشت حاضر با بهره‌گیری از نظریه «ارتباطات آیینی» اریک دبلیو. رودنبولر به این پرسش پاسخ می‌دهد. او ارتباط را نه صرفاً انتقال اطلاعات، بلکه فرایندی برای ساختن و بازتولید جامعه می‌داند. بر اساس چارچوب مفهومی او، پرچم‌گردانی شبانه یک «کنش ارتباطی آیینی» است که از رهگذر مشارکت نمادین، هویت جمعی را بازآفرینی می‌کند، سرمایه اجتماعی را تقویت می‌نماید و حافظه تاریخی را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌سازد. در ادامه تفاوت کیفی میان «تماشای آیین» در شبکه‌های اجتماعی و «زیستن آیین» در میدان واکاوی می‌شود و نشان داده می‌شود که فضای مجازی نمی‌تواند جانشین تجربه مشارکتی و جمعیِ حضور در آیین شود. مقدمه در روزهای پس از شهادت آیت‌الله خامنه‌ای، در بسیاری از شهرهای ایران آیین‌های خودجوش پرچم‌گردانی شبانه شکل گرفت. مردم بدون فراخوان‌های رسمی در میدان‌ها و خیابان‌ها گرد آمدند، پرچم‌های جمهوری اسلامی و نمادهای مذهبی را حمل کردند و سرودهای مشترک خواندند. هم‌زمان میلیون‌ها نفر همین تصاویر را از شبکه‌های اجتماعی مشاهده کردند. این وضعیت پرسشی مهم را پیش می‌کشد: اگر محتوای پیام تقریباً یکسان است، چرا تجربه حضور برای شرکت‌کنندگان عمیق‌تر و ماندگارتر از مشاهده در فضای مجازی است؟ آیا می‌توان گفت که دو ساعت حضور در میدان، از نظر کیفیت ارتباطی، بر ساعت‌ها مرور محتوای مرتبط برتری دارد؟