از فرسایش امید تا امکان نوزایی، جامعه ایرانی در آستانه رهبری سوم

✍️فاطمه علیشاهی امید اجتماعی در هر جامعه تنها یک احساس فردی یا هیجان زودگذر نیست، بلکه نوعی سرمایه روانی جمعی است که مسیر حرکت یک جامعه را در گذر زمان شکل می دهد. جامعه ای که از این سرمایه برخوردار باشد حتی در شرایط دشوار نیز توان حرکت و بازسازی خود را حفظ می کند و در برابر فشارهای بیرونی و درونی دچار فروپاشی روانی نمی شود. در مقابل هنگامی که امید اجتماعی دچار فرسایش شود، نه فقط روحیه عمومی بلکه انگیزه مشارکت، اعتماد اجتماعی و احساس اثرگذاری شهروندان نیز کاهش می یابد. در چنین وضعیتی جامعه ممکن است از نظر ظاهری همچنان فعال و پویا به نظر برسد اما در لایه های عمیق تر نوعی خستگی جمعی و احساس بی افقی شکل می گیرد. پژوهش های انجام شده در حوزه روان شناسی اجتماعی و مطالعات اجتماعی نشان می دهد که امید اجتماعی پدیده ای چند بعدی است که از تعامل میان واقعیت های عینی زندگی مردم و برداشت های ذهنی آنان از آینده شکل می گیرد. تجربه زندگی روزمره، وضعیت اقتصادی، احساس عدالت، اعتماد به نهادها و نیز روایت هایی که در فضای رسانه ای و گفت و گوهای اجتماعی جریان دارد، همگی در شکل گیری یا تضعیف این احساس نقش دارند. از این منظر امید نه صرفا محصول شرایط بیرونی و نه صرفا نتیجه نگرش فردی است، بلکه حاصل پیوند میان تجربه زیسته مردم و تصویری است که از آینده جامعه در ذهن آنان ساخته می شود.