همه آنچه تیراندازی کلیسای اردنی برملا کرد؛از محمدهای مسیحی تا وحدت ملی

فرهنگی خبرگزاری تسنیم: گروه فرهنگی: فاطمه مرادزاده: عصر جمعه اول آبان کلیسای سنت جورج در روستای حمودِ استان کرک در 118 کیلومتری جنوب امان؛ پایتخت کشور اردن شلوغ بود. شاید حدود 200 نفر مشکی‌پوش و ماتم‌زده منتظر شروع مراسم تشییع و خاکسپاری یکی از بستگان تازه درگذشته‌ی خود بودند. مراسم در حال برگزاری بود که سه مرد مسلح ناشناس ابتدا از پشت درختان و دیوار سرک کشیدند و بعد، به سمت ورودی کلیسا شلیک کردند و پس از آن، در چشم به‌هم زدنی با سرعت به درون کلیسا دویدند و به سمت مردم سوگوارِ روی صندلی‌ها، تیراندازی کردند... کلیسا به‌هم ریخت. مردم وحشت‌زده به این‌سو و آن‌سو می‌دویدند و صدای جیغ و فریاد از هر طرف به گوش می‌رسید. کمی بعد، راه به راه زنان و مردانی کفِ کلیسا افتاده بودند و خون غلیظ 9 جان‌باخته و 40 مجروح روی سنگ‌های سفید کلیسا رد سرخی انداخته بود... تا خبر به گوش رسانه‌های جهان برسد، انگشت اتهام سمت مسلمان‌ها نشانه رفته بود. برخی رسانه‌ها هم شروع کردند به تحلیل و تفسیر از خشونت مسلمان‌های تروریست و فلان و بهمان. مثل بی‌بی‌سی عربی که سه روز پس از حادثه در گزارشی با عنوان «برجسته‌ترین عملیات‌های «تروریستی» که اردن شاهد آن بوده است»، سیاهه‌ای از عملیات‌های تروریستی در دو دهه گذشته در اردن منتشر کرد که باعث و بانی تمام آنها یا القاعده بود یا داعش و یا یک گروه تندروی مذهبیِ مسلمانِ دیگر. صحنه تیراندازی در مقابل کلیسای سنت‌جرج از نگاه دوربین مداربسته حدود یک‌هفته پس از عملیات تیراندازی، مقامات اردنی از دستگیری عاملان حمله به کلیسای کرک خبر دادند و تاکید کردند که هنوز هیچ ارتباطی بین عاملان و یک سازمان تروریستی خاص پیدا نکرده‌اند. در هر روی تیراندازان یا اتهام‌زنندگان حادثه تیراندازی کلیسای کرک به هرجا که وابسته بودند؛ داعش یا مزدورانِ گوش به فرمان یا یهودیان صهیونیستِ دو به‌هم زن ـ که البته ریشه و آبشخور همه‌شان یکی است ـ، تیرشان خیلی زود به سنگ خورد و نقشه‌هایشان نقشِ بر آب شد، وقتی نام آخرین جان‌باخته‌ی مسیحی منتشر شد؛ «محمد القسوس». محمد در روز حادثه، به‌شدت مجروح شده بود و چند روز بعد در بیمارستان درگذشت و دوشنبه (4 آبان) مراسم خاکسپاری‌اش انجام شد. مراسم تشییع محمد القسوس؛ دندانپزشک مسیحی آتش فتنه، گُر نگرفته، خاموش شد کلیسا هنوز آشفته بود و پیکرها هنوز روی زمین، که اهالی مسلمان روستا خود را با شتاب به محل کلیسا رساندند تا به مجروحان کمک کنند و جلوی مرگ‌ومیر بیشتر همسایگان مسیحی‌شان را بگیرند. موسم تشییع پیکرِ 9 مسیحی که رسید، باز این مسلمانان روستا بودند که دسته دسته خود را به مراسم تشییع رساندند و تسلیت‌گویان برای بدرقه ابدی دوستان مسیحی خود سنگ‌تمام گذاشتند. گذشته از اینها، بخشی از مجروحان حادثه تروریستی کلیسا، مسلمانان حاضر در مراسم بودند. نقشه تروریست‌های تیرانداز و طراحان پشت‌صحنه‌شان تمامی نقش بر آب شده بود... قرار بود آتش فتنه و تفرقه بین مسیحیان و مسلمانان در استان کرکی که قرن‌های متمادی شاهد همزیستی مهربانانه پیروان این دو آیین بود، شعله‌ور شود! قرار بود یک تیراندازی یک ساعته، به صحنه فاجعه‌ای بزرگ و اختلافی عمیق بین دو دین آسمانی تبدیل شود، اما رفاقت و همزیستی این دو جامعه دینی، درهم تنیده‌تر از آنی بود که با حربه فتنه‌انگیزان از هم گسسته شود. حضور مسلمانان در مراسم عزا و تشییع جان‌باختگان کلیسای کرک خبرنگارانی که برای پوشش عملیات تروریستی تیراندازی خود را به کرک رسانده بودند، در کنار پوشش ماجرا، به موارد جالب‌توجهی برخوردند. جدای از وحدت و همزیستی مسالمت‌آمیز مسیحیان و مسلمانان، نام «محمد القسوس» به عنوان یکی از مسیحیانِ جان‌باخته در عملیات تیراندازی، کنجکاوی و علامت سیوال زیادی ایجاد کرده بود. مثل این پرسش که «محمد القسوس» اگر مسیحی است، پس چرا نامش محمد است؟! نام یک فرد معمولا مشخصه‌ای برای پیشینه مذهبی و اجتماعی اوست، اما محمد یک مسیحی بود و نامش با دین و آیینش جور نبود!... اصلا «محمد القسوس» که بود و چه کسی نام «محمد» را برایش برگزیده بود؟ نمایی از کلیسای روستای حمود که مورد عملیات تروریستی قرار گرفت محمد القسوس که بود؟ «محمد» یک دندانپزشک مسیحی بود که پدرش «یوسف القسوس» با افتخار نام «محمد» را برایش انتخاب کرده بود. یوسف خودش پزشک بود و به دلیل کمک به نیازمندان به «پزشک فقرا» معروف شده بود و طبابت و فعالیت‌های سیاسی‌اجتماعی در کنار آرمان فلسطین او را به چهره‌ای محبوب در میان مسلمانان و مسیحیان تبدیل کرده بود. یوسف همچنین یک ملی‌گرای عرب بود که به پیامبران عرب افتخار می‌کرد و معتقد بود که مسیحیان باید به مسلمانان افتخار کنند و برعکس. او پسران خود را محمد، عمر، جعفر، خالد و قندیل نامگذاری کرد. اینها را «فاطمه» القسوس یکی از بستگان مرحوم «محمد القسوس» پس از حادثه تیراندازی کلیسای کرک به بی‌بی‌سی عربی گفته بود. فاطمه خودش هم مسیحی است، اما هم‌نام دختر پیامبر اسلام(ص) است! سهیل حلسا هم که روز حادثه در کلیسا بود؛ درخصوص نام «محمد القسوس»؛ پزشک مسیحی گفته بود: «محمد(ص) به اندازه عیسی(ع) برای ما مقدس است و ما هیچ مشکلی با این نام‌ها نداریم.» صلاح عبداللطیف، اما یک تبعه مصری مسلمان است که 36 سال در اردن زندگی کرده و از دهه 1990 با محمد القسوس رابطه دوستی داشته است. برای او نام پزشک مسیحی بسیار جذاب و جالب‌توجه بوده، اما جالب‌تر از آن اخلاق محمد بوده است: «هنگام آشنایی با دکتر محمد من 22 ساله بودم. او همیشه با صمیمیت به شانه‌ام می‌زد و مرا خطاب قرار می‌داد. رفتار دکتر محمد با سایر بیماران کلینیک دندانپزشکی‌اش هم به همین خوبی بود و دستگیر نیازمندانی بود که به او مراجعه می‌کردند. من هرگز برای لحظه‌ای احساس نکردم که دین او با دین من متفاوت است.» دکتر «محمد القسوس»، هم مانند پدرش به «پزشک فقرا» در زرقا شهره بود که هرگز درِ مطب خود را به روی هیچ فقیری نبسته بود و دندان‌های آنها را رایگان درمان می‌کرد. محمد یک فعال اجتماعی و از رفقای جنبش ملی اردن و انقلاب فلسطین بود که رفقایش در زرقا او را برای انتخابات پارلمانی نامزد کرده بودند. «محمد القسوس» طبیب مسیحی که در تیراندازی کلیسا کشته شد «محمد جورج»؛ کشیش مسیحی که صلیب بر گردن دارد اما فقط محمد القسوس نبود که پدر نام «محمد» را برایش انتخاب کرده بود. محمدهای مسیحی دیگری هم هستند که در عین مسیحی بودن، با نام پیامبر اسلام(ص) در اردن بزرگ شده و قد کشیده و زندگی کرده‌اند. مثل یک کشیش مسیحی اهل استان کرک، که اگرچه صلیب بر گردن دارد، اما هم‌نام پیامبر اسلام(ص) است؛ کشیش محمد جورج. البته این روحانی مسیحی ابتدا نامش محمد الشراعیه بود، اما وقتی به عنوان روحانیِ کلیسا انتخاب شد، نامش به «محمد جورج الشراعیه» تغییر کرد. درواقع وقتی یک مسیحی غسل تعمید داده می‌شود، نام یک قدیس به او داده می‌شود و به قدیس حامی خود تبدیل می‌شود. خودش دراین‌باره اینطور گفته: «در غسل تعمید، نام من جورج است. من نمی‌خواستم نام محمد را کنار بگذارم، بنابراین آن را به یک نام مرکب (محمد جورج) تبدیل کردم». محمد جورج درمورد اینکه چرا نامش محمد است هم گفته: «در کرک، نام‌های ما عربی است. من از نظر فرهنگ مسلمان و از نظر ایمان مسیحی هستم». کشیش محمد گفته بود که نام برادرش هم احمد است (یکی از نام‌های حضرت محمد(ص)) و اینکه دوستان مسلمان بیشتری نسبت به دوستان مسیحی دارد. ظاهرا نام «محمد» را پدرش به سبب دوستی عمیق با شیخی مسلمان و به یاد او، روی پسرش گذاشته است. باوجود اینکه نام محمد و دیگر اسامی اسلامی در بین مسیحیان کرک رواج دارد، اما کشیش محمد جرج می‌گوید اوقاتی که صلیب و لباس روحانیت می‌پوشد، نامش بیشتر توی چشم می‌آید و شگفتی ایجاد می‌کند، و هرچند به ندرت، اما گاهی با مخالفت مسیحیان یا مسلمانان روبه رو می‌شود. کشیش محمد جرج: من از نظر فرهنگ مسلمان و از نظر ایمان مسیحی هستم مسیحیانی با نام‌های محمد و احمد و علی و عبدالله و خالد حادثه تیراندازی کلیسای کرک باعث شد که فرهنگ مسیحیان و مسلمانان این استان باستانی در اردنی که خودش هم پیشینه تاریخی درازی دارد،‌ زیر ذره‌بین نگاه و رصد دقیق‌تر خبرنگاران برود. در همین خصوص منبعی در اداره ثبت احوال و گذرنامه اردن به خبرنگار الجزیره در اردن گفته که: «بیش از 10 مسیحی در اردن نام «محمد» دارند.» به‌جز نام «محمد»، عبدالله، خالد و علی هم از نام‌های محبوب بین مسیحیان اردنی، ‌به‌ویژه مسیحیان استان کرک است. شیخ خالد العدوان؛ یکی از فعالان اجتماعی مسلمان هم به بی‌بی‌سی گفته که «محمد» و «احمد» نام‌های قدیمی در میان مسیحیان هستند. البته ناگفته نماند که این نامگذاری همانقدر که در اردن رایج و قابل پذیرش است، در سایر کشورهای عربی غیرمعمول و حتی مایه تعجب است. این را «محمد جورج الشراعیه» متوجه شده بود، آنهم وقتی برای ادامه تحصیل به بیروت رفته بود و آنجا در تعامل با لبنانی‌ها و بازخوردهای پرسشگرانه آنها متوجه شده بود که نامش چقدر با هویت دینی‌اش نامانوس است. محمد، عبدالله، خالد و علی از نام‌های محبوب بین مسیحیان اردنی است درباره مسیحیان اردن جمعیت اردن هم‌اکنون حدود یازده‌ونیم میلیون نفر است که حدود 3درصد آن را جمعیت مسیحی تشکیل می‌دهد یعنی حدود 345 هزار نفر. جمعیت مسیحی اردن در سال 1921 یعنی زمانی که اردن از امپراتوری عثمانی جدا شد و به‌صورت یک کشور مستقل درآمد، چیزی حدود 12 درصد کل جمعیت بود. جمعیت اردن طبق گزارش مرکز آمار اردن در آن‌زمان کمتر از 600 هزار نفر بود. حضور مسیحیان در اردن به قرون اولیه میلادی برمی‌گردد، زمانی که این منطقه تحت حکومت روم و بعدها بیزانس بود. مسیحیت به‌ویژه در قرن‌های چهارم و هفتم میلادی به اوج شکوفایی در اردن رسیده بود که بقایای کلیساها، صومعه‌ها و موزاییک‌های کشف‌شده در استان‌های باستانی کرک و مادبا حاکی از این واقعیت تاریخی است. اسلام که از راه رسید، بسیاری مسلمان شدند و گروهی همچنان به آیین مسیحیت باقی ماندند. بسیاری از مسیحیان امروز اردن، از نوادگان همان مسیحیان عرب اصیل باستانی هستند. بخش کوچکتری نیز مسیحیان فلسطینی هستند که پس از جنگ‌های 1948 و 1967 اعراب و رژیم صهیونی، از فلسطین آواره و ساکن اردن شدند.‌ گروه کوچکتری هم از مسیحیان ارمنی، عراقی و سوری هستند. مسیحیان اردن بیشتر در شمال و جنوب کشور، به‌ویژه در شهرهای مدبا، عجلون، فوهیس، ماهس، کراک، اربید، زرقا و امان سکونت دارند و 9 کرسی از 110 کرسیِ پارلمان متعلق به آنهاست. ضمن اینکه در دولت و نهادهای مختلف دولتی نیز نمایندگی دارند. اما یک مسیحی چرا باید نام پسرش را محمد بگذارد؟! مسیحیان امروز گرچه جمعیت چشم‌گیری در اردن ندارند، اما همین چندصدهزار نفر مسیحی اردنی رابطه بسیار دوستانه‌ای با هموطنان مسلمان خود دارند؛ رابطه‌ای که ریشه در تاریخ و فرهنگ و حافظه جمعی و هویت ملی‌عربی مشترک دارد. و همین اشتراکات است که باعث می‌شود مسیحیان یا مسلمانان ورای تعصبات و مرزهای دینی خود، و صرفا بر اساس اشتراکات اجتماعی‌ملی‌هویتی و حتی علایق شخصی، نامگذاری‌هایی از آیین یکدیگر داشته باشند. پدیده‌ای که حسین السرایره؛ پژوهشگر و کارشناس اجتماعی عرب نیز بر آن صحه گذاشته و درباره ریشه این نامگذاری‌ها در جامعه مسیحیت به الجزیره اردن می‌گوید: اولین مولفه در این‌خصوص «وفاداری به روابط انسانی و دوستی‌هاست». به این معنا که انتخاب نام «محمد» برای کودکی مسیحی، می‌تواند ادای احترام به یک دوستی دیرینه یا یک رابطه دوستی و انسانی عمیق با یک مسلمان باشد. مثل «محمد شرایحه» که نامش به پاس وفاداری پدرش به یک دوست مسلمان از اهالی عمان انتخاب شده است. «تعبیری از هویت عربی مشترک» دومین مولفه از نظر السرایره است، به معنای اینکه در پاره‌ای موارد نام محمد به عنوان نمادی از هویت مشترک عربی و قومیتی انتخاب شده است. نمونه‌اش «محمد القسوس» است که پدرش «یوسف القسوس» نام او را محمد گذاشت تا گرایش خود را به هویت ملی و عربی‌اش نشان بدهد. «ارادت به شخصیت‌های اجتماعی تاثیرگذار» نیز به عنوان سومین مولفه برای نامگذاری مطرح می‌شود. مولفه‌های دیگری مثل احترام به آداب‌ورسوم میراثی هم در این میان بی‌تاثیر نیست، کمااینکه برخی از زنان مسیحی نذر می‌کنند برای رسیدن به تبرک یا سلامت فرزندان، پسران خود را با نام‌های اسلامی به‌ویژه «محمد» نامگذاری کنند. تصویری قدیمی از مسیحیان عرب در کرک/ سال 1893 وقتی یک مسیحی به مسلمانان افطاری می‌دهد در استان کرک که جمعیت مسیحیِ بیشتری دارد، این حافظه و هویت‌جمعی به زندگی مسالمت‌آمیز و دوستانه و پرمهر و درهم‌تنیده مسلمانان و مسیحیان پیوست خورده و گستره وسیعی از امور؛ از نام‌گذاری فرزندان گرفته تا شرکت همگانی در رویدادهای اجتماعی، دیدوبازدید در اعیاد و مناسبت‌های مختلف و ... را شامل می‌شود. جامعه مسلمان و مسیحیِ اردن، در غم و شادی همدیگر هم شریک هستند. مثلا همانطور که در حادثه تیراندازی کلیسای سنت جرج، مسلمانان برای ادای تسلیت و شرکت در تشییع‌جنازه مسیحیان جان‌باخته شرکت کردند، مسیحیان هم در مراسم مسلمانان شرکت می‌کنند. این را «جواد الکساسبه» خوب به خاطر دارد. وقتی برادرش؛ «معاذ الکساسبه» که یک خلبان بود در سوریه سقوط کرد و در سال 2015 توسط داعش کشته شد، مسیحیان جشن‌های کریسمس خود را متوقف و چراغ‌های درخت کریسمس را خاموش کردند و برای تسلیت‌گویی به خانه الکساسبه رفتند. حالا جواد الکساسبه هم خود را در غم مسیحیان روستای حمود شریک دانسته و به خانواده‌های قربانیان حادثه کلیسای «سنت جرج» تسلیت گفته. مسیحیان در سال 2015 در عزای «معاذ الکساسبه»؛ خلبان مسلمان اردنی که به دست داعش کشته شد، جشن‌ کریسمس خود را متوقف کردند همکاری و نزدیکی مسیحیان و مسلمانان اردنی فقط به نامگذاری و شرکت در مراسم عروسی و عزا محدود نمی‌شود. چند سال پیش دکتر خالد حلسا؛ مسیحی اهل روستای حمود از منبر مسجد جامع کرک بالا رفت و از شهروندان مسلمان و مسیحی خواست تا در ساخت کانال‌های آبیاری برای خدمت به باغ‌های منطقه با یکدیگر همکاری کنند. در خاطره دیگری حمزه منصور؛ دبیرکل سابق حزب جبهه عمل اسلامی و رییس سابق شورای اخوان‌المسلمین، به یاد دارد که دوست مسیحی‌اش، جمیل حلسا، معروف به ابوعمر، به عنوان دبیرکل حزب انتخاب شده بود و می‌خواست دوستان مسلمانش را برای ضیافت ناهار دعوت کند، اما چون ماه مبارک رمضان بود، به جای ناهار به جماعتی حدود 500 نفر در سالن بزرگ باشگاه ارتدکس افطاری داد. نمایی از کلیسای سنت‌جرج در استان کرک در کشور اردن مسجد عیسی‌بن‌مریم در استان مادبا اما دوستی بین مسیحیان و مسلمانان کاملا دو طرفه است و گاه در جامعه مسلمانان اردن هم مصادیق جالبی از این نزدیکی و تلاش برای وحدت و همسویی دیده می‌شود. یک مصداق از این‌دست که البته بسیار عجیب و جالب توجه است، در استان مادبا، در 33 کیلومتری جنوب غربی پایتخت عمان به چشم می‌خورد. در این استان مسجدی وجود دارد که نامش «عیسی‌بن‌مریم» است؛ مسجدی با مناره بلند و طرح معماری هشت‌ضلعی، در نزدیکی یک کلیسای کاتولیک به نام «روح القدس»! ماجرای نامگذاری هم از این قرار است که حاج غالب العتیبی می‌خواسته نامی بی‌سابقه برای مسجدی که ساخته بود، انتخاب کند و گزینه‌ای که به فکرش خطور کرده، «عیسی بن مریم» بود. حاج غالب گزینه انتخابی‌اش را پیش مفتی اعظم پادشاهِ وقت برد و تایید گرفت و مسجد عیسی‌بن‌مریم به اولین مسجد در جهان اسلام تبدیل شد که نام مسیحی دارد. جالب‌تر اینکه زمینی که مسجد در آن ساخته‌شده نیز متعلق به یکی دیگر از ساکنان مسیحی مادبا بوده است. نامگذاری این مسجد نیز بر تنیدگی عمیق‌تر پیوندهای اجتماعی‌تاریخی‌ملی مسلمانان و مسیحیان اردن صحه می‌گذارد. بماند که چندی پیش یک هنرمند مسیحی نیز ماکتی از قبه الصخره؛ بنای تاریخی و محل سفر شبانه و معراج پیامبر اکرم (ص) را طراحی کرد و ساخت. مسجد عیسی‌بن‌مریم در استان مادبا در اردن دست‌های فتنه از گور کدام رژیم بیرون زده است؟ و درنهایت اینکه همین پیوند عمیق ملی هویتی، روز جمعه اول آبان (23 اکتبر 2026) به داد استان کرکِ اردن رسید و آتش کم‌فروغ فتنه‌ای را که می‌توانست شعله‌ور شود و زبانه‌هایش وحدت مردم یک کشور را نشانه گرفته و به آشوبی سراسری تبدیل شود و دو آیین اسلام و مسیحیت را در مقابل یکدیگر قرار دهد، در دم خاموش و در نطفه خنثی کرد. آن‌که درصدد شعله‌ور کردن آتشِ فتنه میان مسیحیان و مسلمانان بود ـ هر که بود ـ بی‌شک آرمان فلسطین را هم نشانه گرفته بود؛ چه اینکه مردم اردن همچون سایر ملت‌های منطقه،‌ از رژیم اشغالگر صهیونی متنفر و خواهان آزادی فلسطین از چنگال اشغالگران و رهایی مسجدالاقصی هستند. در چنین شرایطی درگیر شدن جوامع مسیحی و مسلمانِ منطقه به نفع چه کسی یا چه رژیمی خواهد بود؟!... بی‌شک به نفع هر رژیم یا گروهی که باشد، باید دست‌های ترور و آشوب‌گری و فتنه‌انگیزی ـ که در یک نمونه از عملیات تیراندازی روستای حمود اردن بیرون زده بود ـ را در میان همان گروه جست‌وجو کرد و کاوید. زادگاه عیسی(ع) زیر چکمه‌های صهیون یک مجسمه‌ساز مسیحی اردنی ماکت قبه‌الصخره در فلسطین اشغالی را طراحی کرد انتهای پیام/