میراث جنگ برای اعراب

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد؛ جنگ آمریکا و ایران، معادله روابط واشنگتن و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را وارد مرحله تازه ای کرده است؛ جنگی که قرار بود بخشی از معادلات امنیتی منطقه را به نفع آمریکا تغییر دهد، اما در عمل هزینه های سنگینی را به متحدان عرب واشنگتن تحمیل کرد. در آستانه انتخابات میان دوره ای کنگره آمریکا، پرسش مهم برای ریاض، ابوظبی، دوحه و دیگر پایتخت های خلیج فارس این است که آیا تغییر آرایش سیاسی در واشنگتن می تواند به تغییر تعهدات امنیتی آمریکا در منطقه منجر شود؟ یادداشت موسسه سعودی «Gulf International Forum» به این پرسش پاسخ محتاطانه ای می دهد: انتخابات میان دوره ای ممکن است بحث سیاست خارجی آمریکا درباره خلیج فارس را تغییر دهد، اما به تنهایی روابط راهبردی واشنگتن و شورای همکاری را دگرگون نخواهد کرد. با این حال، جنگ با ایران شرایطی ایجاد کرده که کشورهای عربی خلیج فارس دیگر نمی توانند بدون بازنگری در وابستگی امنیتی خود به آمریکا، به الگوی گذشته ادامه دهند. ویل کاستانیر نویسنده این تحلیل معتقد است مخالفت گسترده با جنگ ایران به تقویت جریان های ترقی خواه در حزب دموکرات منجر شده است؛ جریانی که نه تنها خواستار پایان فوری جنگ است، بلکه درباره تداوم مداخلات نظامی آمریکا در خاورمیانه و فروش تسلیحات به متحدان منطقه ای واشنگتن نیز پرسش هایی جدی مطرح می کند. این مساله در آستانه انتخابات نوامبر اهمیت بیشتری پیدا کرده است. افزایش تلفات نظامیان آمریکایی، هزینه های اقتصادی جنگ و اختلال در بازار انرژی، سیاست خاورمیانه ای دولت ترامپ را به موضوعی انتخاباتی تبدیل کرده است. به ویژه آنکه توانایی ایران برای ایجاد اختلال در تردد از تنگه هرمز، پیامدهای جنگ را از سطح یک درگیری منطقه ای فراتر برده و مستقیما به هزینه زندگی و نگرانی های اقتصادی رای دهندگان آمریکایی پیوند زده است. در چنین فضایی، پیروزی دموکرات ها و کسب اکثریت در مجلس نمایندگان یا سنا می تواند نظارت کنگره بر عملیات نظامی دولت، استقرار نیروهای آمریکایی و انتقال تسلیحات به منطقه را افزایش دهد. با این حال، محدودیت های ساختاری نظام سیاسی آمریکا اجازه نمی دهد نتیجه انتخابات به سرعت به تغییر بنیادین روابط امنیتی با کشورهای شورای همکاری منجر شود. اما آنچه اهمیت انتخابات میان دوره ای را برای کشورهای شورای همکاری دوچندان می کند، صرفا احتمال تغییر سیاست آمریکا نیست؛ بلکه تجربه ای است که این کشورها در جریان جنگ با ایران پشت سر گذاشته اند. جنگی که یکی از مهم ترین پیامدهای آن، زیر سوال رفتن کارآمدی چتر امنیتی آمریکا برای متحدان عربش بوده است. کشورهای عضو شورای همکاری، شامل عربستان، امارات، قطر، بحرین، کویت و عمان، در جریان این جنگ با واقعیتی متناقض مواجه شدند: نزدیکی امنیتی به واشنگتن نه تنها آنها را از تبعات درگیری دور نگه نداشت، بلکه در مواردی به عاملی برای افزایش آسیب پذیری شان تبدیل شد. حملات موشکی و پهپادی ایران به تاسیسات نظامی، زیرساخت های انرژی و مراکز غیرنظامی در کشورهای منطقه، نشان داد که میزبانی از نیروهای آمریکایی یا برخورداری از سامانه های دفاعی پیشرفته، لزوما به معنای مصونیت از جنگ نیست. از این منظر می توان گفت کشورهای شورای همکاری از جمله بازیگرانی بوده اند که هزینه های مستقیم و غیرمستقیم جنگ را به شدت تحمل کرده اند؛ حتی اگر در آغاز جنگ، هدف اصلی عملیات نظامی آمریکا و ایران نبوده باشند. این تجربه، پرسشی اساسی را در محاسبات امنیتی آنها ایجاد کرده است: اگر حضور نظامی آمریکا نتواند مانع گسترش جنگ به خاک و زیرساخت های اقتصادی آنها شود، این حضور تا چه اندازه یک تضمین امنیتی قابل اتکاست؟ نویسنده معتقد است کشورهای خلیج فارس احتمالا به جای قطع همکاری دفاعی با آمریکا، به سمت متنوع سازی شرکای امنیتی حرکت خواهند کرد. همکاری های دفاعی با کره جنوبی، برزیل و اوکراین و همچنین توافق دفاعی عربستان با پاکستان و ترکیه، نشانه هایی از این رویکرد هستند. چین و روسیه نیز می توانند در این معادله نقش پررنگ تری پیدا کنند. در واقع، انتخابات میان دوره ای می تواند این روند را تسریع کند. اگر دموکرات ها در کنگره قدرت بیشتری به دست آورند، احتمال افزایش محدودیت ها بر عملیات نظامی دولت ترامپ و نظارت سخت گیرانه تر بر فروش تسلیحات به متحدان منطقه ای وجود دارد. از نگاه کشورهای شورای همکاری، چنین تحولی دو پیام متفاوت دارد: از یک سو، کاهش احتمال ورود دوباره آمریکا به جنگی گسترده با ایران می تواند مطلوب باشد؛ از سوی دیگر، محدود شدن همکاری های دفاعی واشنگتن، نگرانی هایی درباره آینده بازدارندگی منطقه ای ایجاد می کند. در نهایت، انتخابات میان دوره ای شاید اتحاد امنیتی آمریکا و کشورهای شورای همکاری را از هم نپاشد، اما جنگ ایران یک واقعیت جدید را به پایتخت های عربی تحمیل کرده است: وابستگی امنیتی به واشنگتن دیگر به تنهایی کافی نیست. مساله اصلی برای این کشورها نه انتخاب میان آمریکا و قدرت های رقیب، بلکه یافتن توازنی است که در آن، امنیت منطقه ای آنها به تصمیمات نظامی و انتخاباتی واشنگتن گره نخورد. به همین دلیل، مهم ترین میراث جنگ علیه ایران برای روابط آمریکا و شورای همکاری، شاید نه گسست از واشنگتن، بلکه آغاز جدی تر تلاش برای کاهش وابستگی به آن باشد./