پیشنهاد امنیتی عربستان به ایران

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، عربستان سعودی در شرایطی که نگرانی ها از احتمال ازسرگیری جنگ میان ایران و آمریکا افزایش یافته، تلاش کرده است با ترکیبی از مشوق های اقتصادی، پیشنهادهای سیاسی و هشدارهای امنیتی، محاسبات تهران را در قبال توافق با واشنگتن تغییر دهد؛ تلاشی که به گزارش نشریه «اکونومیست» و به نقل از دیپلمات های منطقه ای، در جریان سفر غیرمنتظره خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، به تهران و با حضور مقام های ارشد نظامی و امنیتی پاکستان و ترکیه دنبال شده است. بر اساس این گزارش، پیام اصلی ریاض به تهران این بوده که در صورت پذیرش امتیازهایی که مسیر توافق با آمریکا را هموار کند، عربستان و دیگر کشورهای منطقه آمادگی دارند درباره شکل گیری یک توافق امنیتی گسترده تر با ایران گفت وگو کنند؛ اما اگر تهران این مسیر را رد کند و حملات به کشورهای عربی خلیج فارس از سر گرفته شود، عربستان، ترکیه و پاکستان نیز در چارچوب توافق دفاع مشترک مکه که در ماه اوت امضا شده، آمادگی پاسخ گویی خواهند داشت. با این حال، اکونومیست درباره ماهیت این پاسخ احتمالی توضیح مشخصی ارایه نمی کند و روشن نیست که توافق یادشده به معنای تعهد سه کشور به انجام عملیات نظامی مشترک است یا صرفا چارچوبی برای هماهنگی های دفاعی و امنیتی محسوب می شود. از این منظر، اهمیت پیام عربستان بیش از آنکه در تهدید نظامی صریح یا اعلام یک ایتلاف عملیاتی باشد، در تلاش ریاض برای استفاده هم زمان از دو اهرم تشویق و بازدارندگی نهفته است؛ به این معنا که تهران باید میان امکان ورود به ترتیبات امنیتی منطقه ای و خطر افزایش فشارهای همسایگان یکی را انتخاب کند. سفر خالد بن سلمان به تهران نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. به نوشته اکونومیست، این سفر چنان غیرمنتظره بود که حتی رسانه های رسمی عربستان ظاهرا آمادگی قبلی برای پوشش آن نداشتند؛ موضوعی که می تواند نشان دهنده حساسیت و سطح محرمانگی رایزنی های انجام شده باشد. حضور رییس ستاد ارتش پاکستان و رییس دستگاه اطلاعاتی ترکیه در کنار وزیر دفاع عربستان نیز بیانگر آن است که ریاض می کوشد مسیله ایران را از سطح روابط دوجانبه فراتر ببرد و با مشارکت دادن دو قدرت مهم منطقه ای، وزن سیاسی و امنیتی ابتکار خود را افزایش دهد. با وجود این تحرکات، نتیجه ملموسی از نشست تهران حاصل نشده است. اکونومیست گزارش می دهد که حملات علیه عربستان پس از سفر هیات سعودی نیز ادامه یافته و اختلاف های اصلی میان تهران و واشنگتن همچنان حل نشده باقی مانده است. یکی از دلایل تردید ایران نسبت به پیشنهاد ریاض، فاصله میان برداشت دو طرف از مفهوم امنیت منطقه ای است. تهران خواهان ترتیباتی است که در نهایت به کاهش یا خروج نیروهای نظامی آمریکا از خلیج فارس منجر شود، در حالی که عربستان و دیگر دولت های عربی هنوز حاضر نیستند چنین چشم اندازی را به عنوان مبنای قطعی توافق بپذیرند. بنابراین، پیشنهاد یک توافق امنیتی منطقه ای برای ایران زمانی جذاب خواهد بود که بتواند نگرانی های بنیادین تهران درباره حضور نظامی آمریکا و احتمال حملات مجدد را نیز پوشش دهد. از سوی دیگر، تهدید به پاسخ مشترک نیز با محدودیت هایی روبه رو است. عربستان خود در مهار حملات حوثی ها با دشواری هایی مواجه است و ترکیه و پاکستان نیز، به نوشته اکونومیست، تمایل چندانی به مشارکت در عملیات تهاجمی علیه ایران ندارند. همین مساله ممکن است باعث شده باشد تهران تهدید مطرح شده را چندان معتبر ارزیابی نکند. افزون بر این، ایران انگیزه محدودی برای اعمال فشار بر حوثی ها به منظور توقف حملات علیه عربستان دارد؛ به ویژه آنکه تهران کنترل کامل این گروه را در اختیار ندارد و توقف حملات آن نیز لزوما با یک درخواست دیپلماتیک از سوی ایران محقق نخواهد شد. گزارش تاکید می کند که با وجود درخواست هیات سعودی برای مهار تنش، عربستان پس از سفر خالد بن سلمان نیز با حملات موشکی بیشتری روبه رو شد. در کنار پرونده امنیتی، مذاکرات مربوط به تنگه هرمز و محاصره دریایی ایران همچنان یکی از مهم ترین محورهای رایزنی های منطقه ای است. به گزارش اکونومیست، دیپلمات های کشورهای خلیج فارس در حال مذاکره با ایران هستند تا مهلت بازگشایی تنگه هرمز از هفت روز به چهار روز کاهش یابد؛ اقدامی که در برابر پایان محاصره بنادر ایران، لغو تحریم ها و ارایه برخی امتیازهای اقتصادی مطرح شده است. با این حال، مانع اصلی در این مسیر، اختلاف بر سر ترتیب و دامنه امتیازهاست. اکونومیست همچنین رایزنی های سعودی و ایرانی را در ارتباط با آمادگی های نظامی آمریکا برای احتمال ازسرگیری عملیات پس از انتخابات میان دوره ای کنگره در سوم نوامبر ارزیابی می کند. هشدار ترامپ به کشورهای خلیج فارس درباره احتمال دور تازه حملات، هم زمان با اعزام ناوهای جنگی، سامانه های پدافندی و تجهیزات نظامی بیشتر به منطقه و انتظار برای ورود سومین ناو هواپیمابر آمریکا در ماه نوامبر، بر نگرانی ها افزوده است. عربستان در چنین وضعیتی با یک معادله دشوار مواجه است: از یک طرف، حملات حوثی ها به تاسیسات نفتی و فرودگاه های این کشور ادامه دارد و از طرف دیگر، گسترش تقابل ایران و آمریکا می تواند امنیت انرژی، زیرساخت های اقتصادی و برنامه های توسعه ای آن را با مخاطره جدی روبه رو کند. در چنین شرایطی، پیشنهاد امنیتی عربستان را باید تلاشی برای مهار بحران و جلوگیری از جنگی گسترده تر دانست، نه نشانه ای از شکل گیری یک توافق قطعی یا ایتلاف نظامی آماده عملیات؛ ابتکاری که موفقیت آن بیش از هر چیز به این بستگی دارد که آیا ریاض و شرکایش می توانند برای تهران مشوق هایی معتبرتر از تهدیدهای امنیتی ارایه دهند و هم زمان واشینگتن را به پذیرش یک توافق مرحله ای متقاعد کنند یا خیر.