چرخش مالکان خودرو به سمت قطعات استوک

با جست وجویی ساده در بستر اینترنت، با انبوهی از آگهی های فروش قطعات دست دوم مواجه می شویم که در آنها قطعات حیاتی همچون لنت ترمز، لوازم جلوبندی و بلبرینگ فرمان نیز به صورت استوک عرضه می شوند؛ قطعات حساسی که استفاده از آنها نه تنها خودرو را با آسیب های جدی روبه رو می کند، بلکه امنیت جانی سرنشینان را نیز به مخاطره می اندازد. در این میان، جهش قابل توجه بهای لوازم یدکی نو تحت تاثیر تحولات اقتصادی و سایه سنگین تحریم ها، هزینه های نگهداری خودرو را برای مالکان به شدت افزایش داده است. داده های مرکز آمار ایران در مردادماه امسال نیز گویای تحولی معنادار در بازار است؛ چراکه تورم استفاده از وسایل حمل ونقل شخصی از تورم خرید وسایل نقلیه پیشی گرفته است. طبق آخرین آمار تورم بخش استفاده از وسایل حمل ونقل شخصی در دو بخش سالانه و نقطه ای در مردادماه به ترتیب به 65.6 و 106.1درصد رسیده است. علاوه بر این تورم بخش استفاده از وسایل حمل ونقل شخصی در ماه مرداد نیز 3.9درصد اعلام شده است و در این در حالی است که تورم شاخص خرید تقریبا به صفر رسیده بود. بدین ترتیب افزایش هزینه نگهداری خودرو که داده های مرکز آمار نیز بر آن صحه گذاشته، بسیاری از مالکان خودرو را مجبور به استفاده از قطعات دست دوم به جای نمونه های نو کرده است. بررسی های «دنیای اقتصاد» از پلتفرم های آنلاین نشان می دهد که آگهی دهندگان با الگوهای مشخص قیمتی، خریداران را به تهیه قطعات استوک ترغیب می کنند. برای نمونه، درحالی که یک لنت ترمز نو در بازار آزاد با بهای تا چهار میلیون تومان دادوستد می شود، یک فروشنده نمونه استوک آن را با قیمت یک میلیون تومان عرضه می کند. پیگیری ها حاکی از آن است که بخشی از این قطعات از خودروهای تصادفی جدا شده اند؛ هرچند گروهی از فروشندگان برای توجیه سلامت کالا مدعی اند برخی مالکان حساس، قطعات خودرو را پیش از پایان عمر مفید تعویض می کنند و این اقلام کاملا سالم هستند. با این وجود، ترفندهای بازاریابی برای فروش قطعات استوک با واکنش و هشدارهای جدی مقامات صنفی مواجه شده است. در همین زمینه، بابک کریمخان، رییس کمیته لوازم یدکی انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه سازان، در گفت وگو با «دنیای اقتصاد» ضمن تایید نقش نوسانات ارزی و افت توان مالی در رواج این بازار، به خریداران هشدار می دهد که تهیه قطعات استوک در بخش های مرتبط با ایمنی، خطرات جبران ناپذیری به همراه دارد. احمد حسینی، رییس اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان لوازم یدکی خودرو و ماشین آلات تهران، نیز در گفت وگو با خبرگزاری صداوسیما، ضمن هشدار درباره به مخاطره افتادن جان خریداران، تاکید می کند که بهره گیری از کالاهای کم کیفیت، دست دوم و تقلبی، تنها به انباشت هزینه ها برای مصرف کنندگان می انجامد. بررسی آگهی های آنلاین فروش قطعات استوک همان طور که عنوان شد بررسی آگهی های فروش لوازم خودرو در پلتفرم های آنلاین، از رونق خریدوفروش قطعات استوک حکایت دارد. ضمن اینکه جزییات محتوای این آگهی ها نشان می دهد که الگوهای مشخص و ترفندهای بازاریابی گوناگونی از سوی فروشندگان برای ترغیب مشتریان به خرید قطعات استوک به کار گرفته می شود. برای روشن تر شدن زوایای این بازار، به سراغ چند آگهی در پلتفرم های فروش رفتیم و جزییات آنها را از طریق تماس تلفنی با فروشندگان جویا شدیم. در نخستین مورد، آگهی دهنده ای که برای خودروهای داخلی نظیر پراید، پژو، تیبا و برلیانس اقدام به عرضه قطعات استوک و نو کرده بود، در پاسخ به منشا قطعات و احتمال تصادفی بودن آنها اظهار کرد که بخشی از قطعات از خودروهای سالم جدا شده اند، اما قطعاتی هم موجود است که از خودروهای تصادفی جدا شده اند. وی در مورد اصالت کالا تاکید کرد که تمامی اقلام عرضه شده اصل هستند. نکته قابل توجه در این گفت وگو، اختلاف قیمت چشم گیر قطعات بود؛ به طوری که قیمت لنت ترمز استوک پژو ۲۰۶ تنها یک میلیون تومان اعلام شد، درحالی که نمونه های مشابه در بازار آزاد تا چهار میلیون تومان قیمت گذاری می شوند. در پاسخ به این دغدغه ی اساسی که چگونه می توان از ایمنی این قطعه حیاتی اطمینان حاصل کرد، فروشنده صرفا به ارایه شرط معاینه فنی اکتفا کرد. در بررسی دومین آگهی، مشخص شد که آگهی دهنده خود در بازار لوازم یدکی چراغ برق فعالیت می کند. وقتی با این فروشنده تماس گرفتیم، او به صراحت اذعان کرد که لنت های ترمز استوک از خودروهای کارکرده باز شده اند؛ اما برای توجیه سلامت آنها، دلیل عجیبی را مطرح کرد و مدعی شد: «برخی از مالکان خودرو حساسیت بالایی دارند و قطعات را پیش از اتمام کامل عمر مفید تعویض می کنند، یا حتی در خودروهای صفرکیلومتر اقدام به تعویض قطعات فابریک می کنند.» در آگهی بعدی، وضعیت لنت جلوی خودروی رانا بررسی شد. فروشنده در پاسخ به این پرسش که آیا قطعه از خودروی تصادفی باز شده یا خیر، منشا تصادفی بودن را رد و آن را صرفا یک قطعه کارکرده ی معمولی معرفی کرد. قیمت پیشنهادی برای این قطعه یک میلیون و ۸۰۰هزار تومان تعیین شده، درحالی که به گفته این فروشنده، بهای این قطعه در بازار قطعات نو به چهار میلیون تومان می رسد. آگهی دیگری به فروش دیسک چرخ عقب و لنت برلیانس اختصاص داشت که فروشنده مدعی بود قطعات متعلق به خودروی شخصی خودش بوده است. وی درباره این قطعات عنوان کرد که این قطعات فابریک و اورجینال کارخانه بوده اند، اما نمایندگی به اشتباه تشخیص داده که باید تعویض شوند و قطعه نو روی خودرو انداخته است و به همین دلیل چون قطعات بازشده سالم بودند، آنها را برای فروش آگهی کرده است. این فروشنده در دفاع از کالای خود اضافه کرد که اتفاقا قطعات استوک اورجینال کارخانه به دلیل کیفیت ساخت بالا بسیار بهتر از قطعات نو اما تقلبی و بی کیفیتی هستند که امروز بازار را قرق کرده اند. چرا بازار قطعات استوک رونق گرفت؟ در ادامه برای پاسخ به این پرسش که چرا این روزها شاهد رونق بازار فروش قطعات استوک خودرو هستیم، نظر بابک کریمخان، رییس کمیته لوازم یدکی انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه سازان را جویا شدیم. وی در توضیح رونق این بازار به «دنیای اقتصاد» می گوید که «رواج بازار خریدوفروش قطعات استوک در پلتفرم های آنلاین، پیامد مستقیم مجموعه ای از چالش های اقتصادی و تغییر در رفتارهای مصرف کننده است.» وی با اشاره به افزایش قیمت قطعات و لوازم خودرو، ادامه می دهد: «در حال حاضر افزایش هزینه های تولید و محدودیت های موجود در واردات، باعث شده است که به دلیل وابستگی شدید قطعات به نهاده های وارداتی، قیمت ها به شدت افزایش یابد.» کریمخان در این باره اضافه می کند: «به عنوان مثال، افزایش حدود ۵۰درصدی بهای مواد اولیه ای نظیر فولاد و آلومینیوم طی ماه های اخیر، به طور مستقیم بر قیمت تمام شده لوازم یدکی اثر گذاشته است.» این فعال صنعت خودرو با توجه به نوسانات ارزی، اظهار می کند: «با توجه به نوسانات مداوم نرخ ارز، قیمت قطعات نیز همواره با تغییرات بازار نوسان دارد که این امر در کنار افزایش چشم گیر قیمت خودرو، هزینه های نگهداری و سرویس های دوره ای را به شدت بالا برده است.» وی در پاسخ به این پرسش که علت روی آوردن گروه های زیادی از مردم به خرید قطعات استوک با توجه به ریسک بالای آنها چیست، می گوید: «در شرایط فعلی، کاهش شدید قدرت خرید مردم، آنها را ناگزیر کرده است که به جای تعویض قطعات با مدل های نو، به سمت تعمیر و خرید قطعات استوک و کارکرده روی بیاورند.» رییس کمیته لوازم یدکی انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه سازان با اشاره به ریسک استفاده از قطعات و لوازم استوک برای خودرو، ادامه می دهد: «این رویه در بسیاری از موارد با ریسک های جبران ناپذیری همراه است. خرید قطعات استوک، به ویژه در بخش های حیاتی که به طور مستقیم با ایمنی و جان سرنشینان خودرو سروکار دارند، خطرات بسیار بزرگی را به همراه دارد.» کریمخان در پاسخ به این پرسش که به نظر شما استفاده از کدام قطعات استوک برای خودرو با ریسک بالاتری همراه است، در این باره با ذکر مثال می گوید: «قطعاتی نظیر لنت ترمز، لوازم جلوبندی، بلبرینگ فرمان و سایر اجزای حساس، چنانچه به صورت استوک و کارکرده استفاده شوند، نه تنها به موتور و ساختار خودرو آسیب جدی می زنند، بلکه امنیت سرنشینان را نیز به خطر می اندازند.» وی در پایان با هشدار درباره رونق استفاده از قطعات استوک خودرو، اظهار می کند: «با توجه به اینکه این موضوع به طور مستقیم با جان مردم در ارتباط است، نظارت دقیق سازمان های مربوطه بر چرخه خرید و فروش این قطعات امری ضروری است. توصیه می شود مصرف کنندگان تا حد امکان، حتی در شرایط سخت اقتصادی، از به کارگیری قطعات استوک در بخش های ایمنی خودداری کنند تا از بروز حوادث ناگوار جلوگیری شود.» پیش تر، رییس اتحادیه صنف تولیدکنندگان و فروشندگان لوازم یدکی خودرو و ماشین آلات تهران نیز در مورد استفاده از قطعات استوک خودرو هشدار داد و تاکید کرد: «درباره بعضی قطعات، به مصرف کنندگان توصیه می کنیم حتما از نمونه نو استفاده کنند و جان خود و سلامت خودرو را به مخاطره نیندازند؛ مانند لنت ترمز، لوازم جلوبندی و بلبرینگ ها.» احمد حسینی در پاسخ به پرسشی درباره آگهی فروش لنت ترمز دست دوم و مراجعه برخی خریداران به بازار شوش برای تهیه قطعات استوک که ممکن است تعمیری یا دارای ایراد باشند، گفت: «استفاده از کالاهای کم کیفیت، دست دوم، تقلبی و ارزان قیمت، در مجموع هزینه مصرف کننده را افزایش می دهد. وقتی هزینه خدمات تعویض این قطعات و زمانی را که برای آن صرف می شود در نظر بگیریم، در نهایت هزینه بیشتری به خریدار تحمیل خواهد شد.»