از جشن پیروزی تا آزمون دشوار کشورداری

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد: جنبش اعتراضات دانشجویی صربستان با کنار زدن «الکساندر ووچیچ»، رهبر دیرپای این کشور در انتخابات روز یکشنبه، کاری را انجام داد که معترضان در دیگر پایتخت های اروپایی تنها می توانند رویای آن را در سر داشته باشند. اما اکنون بخش دشوار و عملی کشورداری آغاز می شود؛ کاری که نه دانشجویان و نه نامزدهای منتخب آن ها هیچ گونه تجربه ای در آن ندارند. «ادوارد مک آلیستر» و «الکساندر واسوویچ» در گزارشی برای رویترز نوشتند، هنگامی که ووچیچ اواخر روز یکشنبه در یک رای گیری تاریخی که نقطه عطفی بر دو سال اعتراضات مسالمت آمیز ضددولتی بود، به شکست خود اعتراف کرد، ده ها هزار نفر در سراسر کشور به خیابان ها آمدند تا به جشن و پایکوبی بپردازند. اما در حالی که جمعیت غرق در شادی، منورها و وسایل آتش بازی را روشن کرده و آواز می خواندند، پرسش هایی همچنان پابرجا بود: چه کسی از دل این جنبش بدون رهبر به عنوان نخست وزیر سر بر خواهد آورد؟ سیاست های او دقیقاً چه خواهد بود؟ آیا گروهی از افراد ناشناس سیاسی بدون هیچ گونه پیشینه تشکل یافته ای می توانند در کنار یکدیگر بمانند تا اقتصاد را تقویت کنند، ریشه فساد را بخشکانند و روابط پیچیده بین المللی را مدیریت کنند؟ پاسخ به این پرسش ها تعیین کننده ثبات سیاسی صربستان (بزرگ ترین اقتصاد بالکان غربی) و روابط آن با چین، روسیه و بزرگ ترین شریک تجاری اش، یعنی اتحادیه اروپا، خواهد بود. موسسه تحقیقاتی «تنیو گلوبال» در گزارشی اعلام کرد که پیروزی دانشجویان «احتمالاً تغییرات گسترده نهادی و سیاستی را با محوریت مبارزه با فساد، حاکمیت قانون و خدمات عمومی بهتر به راه خواهد انداخت. با این حال، مقاومت بوروکراتیک در برابر اصلاحات و تجربه محدود این جنبش در امر کشورداری می تواند این گذار را چالش برانگیز کند.» جنبش اعتراضی پس از آن آغاز شد که در سال ۲۰۲۴ در پی فروریختن سایبان یک ایستگاه قطار در شهر نووی ساد ۱۶ نفر جان باختند و تظاهرات به رهبری دانشجویان خواستار پاسخگویی و پایان دادن به فساد شدند. با وجود نداشتن هیچ گونه چهره شاخص و رهبر مشخص، دانشجویان حمایت گسترده ای به دست آوردند و پیش از انتخابات، ۲۵۰ نفر از دانشگاهیان، وکلا، پزشکان، بازیگران، کشاورزان و نوازندگان را برای نمایندگی خود انتخاب کردند. این جنبش و برخی از نامزدهای ارشد در فهرست آن، چشم اندازی از رویکرد خود ارایه داده و وعده یک برنامه داخلی مبارزه با فساد با محوریت تحولات اساسی نهادی را داده اند. آن ها کوزوو (استان جنوبی سابق صربستان که در سال ۲۰۰۸ اعلام استقلال کرد) را به رسمیت نمی شناسند، اما می خواهند همه پرسی درباره عضویت صربستان در اتحادیه اروپا برگزار شود؛ اتحادیه ای که روابط با آن در سال های اخیر به تیرگی گراییده است. چهره های برجسته این فهرست شامل «ایلیا سردانوویچ»، متخصص قلب و رییس فهرست نامزدهای دانشجویان؛ «دژان سوسکیچ»، رییس پیشین بانک مرکزی؛ و «رادومیر ساجچیچ»، استاد دانشگاه بلگراد هستند که پس از پیروزی، به نمایندگی از دانشجویان سخنرانی کردند. اما هیچ قطعیتی وجود ندارد که هیچ یک از آن ها پست وزارت را بر عهده بگیرند. هنوز باید دید که آیا نامزدها می توانند یک دولت منسجم تشکیل دهند که بر سر سیاست ها به اندازه کافی توافق داشته باشد تا از اکثریت قاطع پارلمانی خود برای ایجاد تغییر استفاده کند. «کاتارینا پوپویچ»، استاد دانشگاه بلگراد، گفت: «(جنبش دانشجویی) چنان تحولی در فرهنگ صربستان ایجاد کرد که فقط باید ببینیم آیا دوام می آورد یا خیر.» او افزود: «ما فقط امیدواریم اهداف بزرگی وجود داشته باشد که بتواند آن ها را به اندازه کافی در کنار هم نگه دارد تا ساختار موجود را برچیسند.» بر اساس قانون اساسی صربستان، نامزدهای دانشجویان پس از اعلام نتایج نهایی توسط کمیسیون انتخابات ایالتی و تشکیل پارلمان، ۹۰ روز فرصت دارند تا دولت را تشکیل دهند. زمان اهمیت دارد؛ به ویژه با توجه به اینکه بودجه باید پیش از پایان سال و در شرایط رو به رشد سطوح بدهی های عمومی و خصوصی به تصویب برسد، در حالی که هرگونه تلاش برای پایان دادن به فساد نیازمند بازنگری در پلیس، سازمان های اطلاعاتی و اصلاحات قضایی است. «بوژو پرلوویچ»، وکیل اهل بلگراد و وزیر مشاور اسبق کشور، گفت که نهادهای دولتی پس از ۱۴ سال حاکمیت ووچیچ نیازمند «سم زدایی» هستند. پرلوویچ هشدار داد که «حزب پیشرو صربستان» (SNS) به عنوان یک اپوزیسیون قوی ظاهر خواهد شد و دولت جدید باید از جایگاه خود دفاع کند. ووچیچ و حزبش بارها اتهامات مربوط به سرکوب و فساد را رد کرده اند. در روسیه، متحد سنتی صربستان و تامین کننده اصلی گاز طبیعی آن، «دیمیتری پسکوف»، سخنگوی کرملین، از ووچیچ تمجید کرد، اما از تبریک گفتن به دانشجویان خودداری ورزید. «یوو باکیچ»، جامعه شناس، مدرس دانشگاه و نماینده فهرست دانشجویان، به تلویزیون «آرتی بالکان» روسیه گفت: «ما به روسیه هم به عنوان یک قدرت بزرگ و هم به عنوان شریک مهم تاریخی و در بسیاری از موارد محافظ خود احترام می گذاریم.» او افزود که هیچ تغییری در سیاست خارجی صربستان در قبال روسیه، از جمله عدم اعمال تحریم علیه مسکو، رخ نخواهد داد. اوکراین نیز که از تجهیزات نظامی صربستان به عنوان کمک غیرمستقیم در جنگ خود برای دفع تهاجم چهارساله روسیه بهره برده است، تحولات را به دقت زیر نظر دارد.