عربستان هیچ گزینه خوبی ندارد

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کامران کرمی: کارن الیوت هاوس روزنامه نگار آمریکایی برنده جایزه پولیتزر و خبرنگار سرشناس سابق وال استریت ژورنال در مقاله ای نوشت که عربستان سعودی در سایه تداوم حملات یمن به زیرساخت ها و تاسیسات نفتی این کشور، با مرحله ای بسیار پیچیده روبه رو شده است و هیچ گزینه خوبی پیش رو ندارد. الیوت هاوس که 30 سال خبرنگار مستقر وال استریت ژورنال در ریاض بوده و نویسنده دو کتاب معروف «درباره عربستان سعودی؛ مردم، گذشته، دین، شکاف ها و آینده آن» و «مردی که می خواست پادشاه شود: محمد بن سلمان و دگرگونی عربستان سعودی» است می گوید که عربستان برای حفظ ثبات اقتصادی و امنیتی خود با گزینه های محدودی مواجه است؛ آن هم در شرایطی که به نظر نمی رسد واشنگتن آمادگی مداخله مستقیم علیه نیروهای صنعا را داشته باشد. کارن الیوت هاوس در ابتدای مقاله نوشت که عربستان سعودی، کشوری که محمد بن سلمان، ولیعهد آن، یک سال پیش می کوشید آن را به عنوان قدرتی پیشرو در جهان عرب و اسلام معرفی کند، اکنون درگیر مقابله با تهدیدهایی است که توان ادامه مسیر این کشور را تحت تاثیر قرار می دهند. حملاتی که از عراق و یمن آغاز شده اند و او آن ها را به نیروهای نیابتی ایران نسبت می دهد، به زیرساخت های عربستان خسارت وارد کرده اند. فرودگاه بین المللی ملک خالد در ریاض پس از حملات ۱۰ اکتبر به مدت یک هفته تعطیل شد؛ حملاتی که به کشته شدن ۱۳ نفر و زخمی شدن بیش از ۳۰۰ نفر انجامید و خسارت های شدیدی به دو ساختمان در این فرودگاه وارد کرد. بر اساس گفته یک منبع بین المللی مطلع که هاوس به آن استناد کرده است، تکرار حملات باعث شده ولیعهد عربستان میان پناهگاه های مقاوم در برابر بمباران در جده جابه جا شود. این نویسنده همچنین خاطرنشان کرد که محمد بن سلمان نشست اضطراری ای در ریاض با حضور ترکیه و پاکستان، دو شریک عربستان در «منشور مکه»، برگزار کرد تا درباره همکاری های دفاعی گفت وگو کند. با این حال، حملات به بسیج عمومی مردم یا شکل گیری گفتمان سیاسی ای که آمادگی کشور برای یک رویارویی طولانی را نشان دهد، منجر نشده اند. ولیعهد عربستان در تلاشی برای نمایش انسجام و همبستگی، در تصویری در حال اهدای خون ظاهر شد؛ با چهره ای جدی و آستینی بالا زده. وزیر انرژی عربستان، که برادر ناتنی اوست، نیز تاکید کرد که ترس جایی در فرهنگ و قاموس سعودی ها ندارد. با این حال، نویسنده تاکید می کند که بسیاری از مردم داخل عربستان احساس ترس دارند. او به فعال نشدن آژیرهای هشدار برای آگاه کردن مردم از حملات، تعطیلی یک هفته ای مدارس بدون ارایه توضیحی رسمی و غیبت مقام های دولتی اشاره می کند؛ مقام هایی که پیش تر عادت داشتند در برابر دوربین ها حاضر شوند و درباره پیشرفت های کشور سخن بگویند. حملاتی که نفت و برنامه های تنوع بخشی اقتصادی را تهدید می کنند هاوس معتقد است تصویری که در آن ولیعهد عربستان در حال اهدای خون دیده می شود، بازتابی نمادین از وضعیت این کشور است؛ کشوری که درآمدهایش تا حد زیادی به نفت وابسته است، در حالی که حملات منابع حیاتی آن را هدف قرار می دهند و هم زمان به پروژه های تنوع بخشی اقتصادی نیز آسیب می رسانند. این پروژه ها شامل گردشگری، معادن و مراکز داده هستند. او نوشت ادامه حملات موشکی، عربستان را به مقصدی کم جاذبه تر برای گردشگران و سرمایه گذاران تبدیل می کند. این در حالی است که بر اساس پیش بینی های وزارت دارایی عربستان، تولید ناخالص داخلی این کشور در سال ۲۰۲۶ با انقباضی معادل ۳.۶ درصد روبه رو خواهد شد و فعالیت بخش نفت نیز حدود ۲۱.۸ درصد کاهش خواهد یافت. به گفته این نویسنده، بر اساس برآوردهای دولتی، مجموع فعالیت های گردشگری در پنج ماه نخست سال بین ۵ تا ۶ درصد کاهش یافته است. او احتمال می دهد که با گسترش حملات در ماه های بعد، این افت شتاب بیشتری گرفته باشد. هاوس این وضعیت را متناقض می داند: عربستان در حال تلاش برای کاهش وابستگی به نفت است، اما اکنون با خطر از دست دادن همان درآمدهای نفتی روبه روست که برای تامین مالی اقتصاد و پروژه های توسعه ای خود به آن ها نیاز دارد؛ آن هم در شرایطی که امکان جبران این درآمدها از طریق سایر بخش ها رو به کاهش است. واشنگتن مداخله نمی کند و پکن با اتهام کمک رسانی روبه روست در حوزه سیاسی و نظامی، هاوس می نویسد دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، تاکنون عربستان را در مقابله با حوثی ها تنها گذاشته است؛ هرچند واشنگتن اطلاعات اطلاعاتی و توصیه هایی درباره نحوه استفاده از آن ها در اختیار ریاض قرار می دهد. نشانه ای از آمادگی آمریکا برای مداخله مستقیم علیه حوثی ها دیده نمی شود. هاوس افزود چین، کشوری که ریاض برای کاهش وابستگی خود به آمریکا در پی تقویت روابط با آن بوده، به ایران و حوثی ها کمک می کند. او به نقل از یک مقام سعودی نوشت که ریاض از پکن خواسته است کمک به تهران را متوقف کند، اما مقام های چینی ارایه چنین کمک هایی را رد می کنند. این نویسنده همچنین به گزارش پیشین وال استریت ژورنال اشاره کرد که بر اساس آن، حوثی ها با استفاده از قطعات ارسال شده از چین، موشک های پیشرفته میان برد تولید می کنند. به گفته هاوس، اسراییل پیشنهاد کمک به عربستان برای مقابله با حوثی ها را مطرح کرده، اما محمد بن سلمان این پیشنهاد را رد کرده است. با توجه به تحولات کنونی، صحبت درباره برقراری روابط دیپلماتیک میان ریاض و تل آویو عملا از دستور کار خارج شده است. هاوس به نقل از یک مقام غربی می نویسد عربستان با معضل سنتی قدرت های متوسط روبه روست: این کشور باید میان گزینه های موجود و ایتلاف های خود توازن برقرار کند. در همین حال، رهگیری موشک هایی که از ایران یا سوی حوثی ها شلیک می شوند، همچنان به دریافت کمک آمریکا وابسته است. سابقه طولانی اختلاف ها با آمریکا با وجود آنچه هاوس کاهش حمایت آمریکا توصیف می کند، او هشدار می دهد که نباید زودهنگام نتیجه گرفت واشنگتن در حال رها کردن عربستان است. به نوشته او، روابط دو کشور که بیش از ۸۰ سال قدمت دارد، از زمان دیدار فرانکلین روزولت، رییس جمهور آمریکا، با ملک عبدالعزیز در سال ۱۹۴۵ تاکنون بارها شاهد اختلاف و ناامیدی بوده است. نویسنده به چند نمونه تاریخی از این اختلاف ها اشاره می کند. از جمله، به رسمیت شناختن اسراییل از سوی هری ترومن، رییس جمهور آمریکا، در سال ۱۹۴۸؛ اقدامی که به نوشته هاوس، با وعده ای که روزولت به پادشاه عربستان داده بود، مبنی بر ادامه رایزنی ها درباره مطالبات رقیب عرب ها و یهودیان در فلسطین، در تضاد قرار داشت. کارن الیوت هاوس همچنین یادآور می شود که جان اف. کندی، رییس جمهور وقت آمریکا، در سال ۱۹۶۲ درخواست های فیصل، ولیعهد وقت عربستان، برای به رسمیت شناختن جمهوری عربی یمن را نادیده گرفت؛ آن هم در زمانی که جنگ عربستان و یمن جریان داشت. هاوس به تحریم نفتی آمریکا از سوی عربستان در سال ۱۹۷۳ در اعتراض به حمایت واشنگتن از اسراییل، هشدار ملک عبدالله به جورج دبلیو بوش درباره حمله به عراق و تلاش های محمد بن سلمان برای متقاعد کردن ترامپ به خودداری از حمله به ایران نیز اشاره می کند. به گفته او، رییس جمهور آمریکا به درخواست اخیر بن سلمان توجهی نکرد. با این حال، این خبرنگار سابق وال استریت ژورنال معتقد است بعید است آمریکا عربستان را رها کند؛ زیرا اجازه دادن به ایران یا چین برای تسلط بر بزرگ ترین و ثروتمندترین کشور عربی حاشیه خلیج فارس، در راستای منافع واشنگتن نیست. او در عین حال خاطرنشان می کند که حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس ممکن است در پی خسارات واردشده به پایگاه های آمریکایی در بحرین، قطر و عربستان کاهش یابد. بن بست دیپلماتیک و نگرانی ها درباره تنگه هرمز به نوشته نویسنده کتاب درباره عربستان سعودی؛ محمد بن سلمان همچنان امیدوار است به راه حلی دیپلماتیک با تهران دست یابد، اما تحقق این هدف بدون آمریکا دشوار خواهد بود؛ به ویژه با توجه به تلاش های ترامپ برای جلوگیری از صادرات نفت ایران و تحت فشار قرار دادن اقتصاد این کشور با هدف تغییر رفتار تهران. او افزود ترامپ متعهد شده است پیش از انتخابات میان دوره ای آمریکا در ماه نوامبر به ایران حمله نکند، اما درباره اقداماتی که ممکن است پس از سوم نوامبر انجام دهد، نشانه روشنی وجود ندارد. هاوس هشدار می دهد حملات تازه به ایران و تاسیسات نفتی آن ممکن است به حملات بیشتر ایران علیه زیرساخت های نفتی عربستان منجر شود. کارن الیوت هاوس همچنین به نقل از برخی مقام ها از نگرانی آن ها درباره سناریویی سخن می گوید که در آن ترامپ با استناد به خسارات واردشده به ایران، پیروزی خود را اعلام کند و سپس اجازه دهد تهران کنترل تنگه هرمز را دوباره به دست بگیرد. از نظر نویسنده، چنین سناریویی می تواند به ایران امکان دهد صادرات نفت عربستان را از طریق تنگه هرمز تحت فشار قرار دهد. حوثی ها نیز ممکن است از توانایی مشابهی برای تاثیرگذاری بر صادرات عربستان از مسیر دریای سرخ و تنگه باب المندب برخوردار باشند. هاوس به نقل از یکی از مقام ها می نویسد: «آتش بس اتفاق مثبتی است، اما نبود قطعیت همچنان مسیله ای منفی است.» توانایی های ارتش عربستان زیر سوال است هاوس در ارزیابی وضعیت داخلی عربستان می گوید برای کنار گذاشتن احتمال ادامه رهبری محمد بن سلمان هنوز زود است. به نوشته او، کارشناسان آمریکایی که با ارتش عربستان همکاری می کنند، معتقدند روایت های مربوط به نارضایتی گسترده در داخل ساختار نظامی اغراق آمیز است؛ اما در عین حال، ضعف های آشکار توان نظامی عربستان را انکار نمی کنند. از نگاه هاوس، اینکه ارتشی با بودجه دفاعی بیشتر از بودجه های نظامی ایران و اسراییل نتواند به طور موفقیت آمیز به حملات نیروهای صنعا، یعنی حوثی ها، پاسخ دهد، پرسش های جدی درباره کارآمدی سامانه دفاعی عربستان ایجاد می کند. چین، برجسته ترین بهره بردار از جنگ هاوس در بخش پایانی ارزیابی خود پیش بینی می کند که هنگام بازنگری تاریخی در این جنگ، عربستان سعودی بزرگ ترین بازنده آن شناخته می شود و آمریکا در جایگاه بعدی قرار گیرد. از نظر او، هر دو کشور در دستیابی به پیروزی بر نیروهایی که از نظر توان نظامی ضعیف تر از آن ها هستند، ناکام مانده اند. او می نویسد آمریکا ایتلاف های بین المللی ای را که ساختن آن ها دهه ها طول کشیده بود، به هدر داده است؛ در حالی که چین به نظر می رسد برجسته ترین بهره بردار جنگ باشد. به گفته هاوس، این رویارویی ذخایر مهمات آمریکا را تحلیل می برد، ناوهای هواپیمابر این کشور را درگیر می کند و ممکن است سال ها طول بکشد تا این ناوها برای ماموریت های استقرار جدید آماده شوند. این وضعیت همچنین آمادگی و تمایل آمریکا برای ورود به جنگ های دیگر را کاهش می دهد. نویسنده در پایان به هشداری احتمالی برای تایوان اشاره می کند و سپس سخنان ترکی الفیصل، رییس پیشین سازمان اطلاعات عربستان و سفیر سابق این کشور در آمریکا، را نقل می کند. ترکی الفیصل می گوید در طول ۸۱ سال زندگی خود، جهان را تا این اندازه مبهم و نامطمین ندیده است. به گفته او، در بحران های گذشته تلاش هایی برای حل وفصل مشکلات صورت می گرفت، اما تلاش های کنونی اغلب به نتایجی بدتر منجر می شوند.