یمن؛ گره اجلاس بغداد

هر چند در سطح اجلاس، اختلاف بر سر متن قطعنامه مربوط به یمن همچنان پابرجا بود. عراقچی در گفت وگو با خبرنگاران اعلام کرد که ایران و عربستان دیدگاه های خود را مطرح کرده اند و تهران خواهان رعایت انصاف و توازن در قطعنامه و بیانیه پایانی است. او هشدار داد که اگر این ملاحظات رعایت نشود، ایران نمی تواند به قطعنامه بپیوندد. او ادامه داد: «حتما بلوک کشورهایی که به مواضع عربستان نزدیک هستند در سازمان قابل توجه است. ما البته لابی های گسترده انجام دادیم و در سخنرانی من هم به راه حل تاکید شده بود.» دو مسیر دیپلماتیک سفر عراقچی به عراق، همزمان دو مسیر دیپلماسی ایران را در کانون توجه قرار داده است: تلاش برای اثرگذاری بر مواضع جمعی کشورهای اسلامی و تقویت رایزنی های دوجانبه با بغداد و دیگر بازیگران منطقه ای. در شرایطی که اختلاف بر سر یمن، دستیابی به توافق بر سر متن قطعنامه و بیانیه پایانی اجلاس را با دشواری مواجه کرده، تهران می کوشد از ظرفیت گفت وگوهای دیپلماتیک برای تاکید بر ضرورت رعایت توازن در مواضع سازمان همکاری اسلامی استفاده کند. در این میان، عراق به عنوان میزبان اجلاس و همسایه ایران، از موقعیتی برخوردار است که می تواند در تسهیل گفت وگوها و نزدیک کردن دیدگاه های متفاوت نقش آفرین باشد؛ هرچند میزان موفقیت این تلاش ها به مواضع سایر اعضا و آمادگی آنان برای پذیرش یک راه حل مورد توافق بستگی دارد. رایزنی های گسترده وزیر خارجه ایران طی این دو روز شنبه و یکشنبه علاوه بر رایزنی با مقامات عراقی با وزرای خارجه مصر، ترکیه، سرپرست وزارت امور خارجه لیبی و اسماعیل ولد شیخ احمد، دبیرکل سازمان همکاری اسلامی دیدار کرد و دیدگاه های ایران را درباره جنگ بین حوثی های یمن و عربستان سعودی اعلام کرد. عراقچی در دیدار با فواد حسین، همتای عراقی خود با اشاره به ضرورت درس گرفتن از تحولات یک دهه اخیر یادآوری کرد موضوع یمن را نمی توان با استفاده از زور و محاصره حل کرد، بلکه باید در چارچوب منشور سازمان ملل و با احترام به حاکمیت ملی و یکپارچگی سرزمینی یمن و رعایت حقوق انسانی مردم یمن به آن پرداخته شود و جمهوری اسلامی ایران آماده هر نوع مساعدت برای فراهم کردن امکان گفت وگو بین طرفین در این خصوص است. در کنار بغداد، مناسبات تهران با ترکیه، مصر و پاکستان نیز از منظر امکان کاهش تنش ها و ایجاد تفاهم میان بازیگران منطقه ای اهمیت پیدا می کند. هر چند با توجه به امضای توافق مکه بین عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در مرداد ماه گذشته به نظر می رسد که نزدیک کردن دیدگاه این کشورها به تهران دشوار باشد. باید در نظر داشت که کشورهای پاکستان و ترکیه نیروها و تجهیزات نظامی خود را پیرو توافق مکه در عربستان مستقر کرده اند و روز گذشته نیز شورای دفاع ملی مصر موافقت خود را با اعزام نیروهای نظامی به عربستان و تعیین ماموریت آنها برای حمایت از این کشور در جنگ علیه یمن اعلام کرد. مصر و عربستان سعودی شرکای نزدیک راهبردی و اقتصادی یکدیگر هستند. حال مساله اصلی آن است که آیا گفت وگوهای دوجانبه می تواند به تعدیل اختلاف ها در سطح چندجانبه کمک کند و زمینه صدور بیانیه ای را فراهم آورد که از نگاه اعضای مختلف، متوازن و قابل قبول باشد؟ یا آنکه شکاف بر سر یمن، با وجود رایزنی های دیپلماتیک، همچنان مانع دستیابی به اجماع خواهد شد و همچون گذشته محدودیت های سازمان همکاری اسلامی در تبدیل اشتراکات سیاسی و فرهنگی به همکاری عملی را برجسته تر خواهد کرد؟