اقتصادی
·
اختلال در آخرین روزنه‌های تجاری
عملیات طرد اقتصادی ایالات متحده، همزمان صادرات انرژی از مسیر دریا و تجارت غیرنفتی ایران از مرزهای زمینی را تحت فشار قرار داده است. روز گذشته، خبرهایی درباره توقف موقت صادرات ایران به پاکستان منتشر شد. الزام واردکنندگان پاکستانی به ارایه فرم الکترونیک واردات از طریق بانک‌های خود، در شرایط تحریم بانک‌های ایران، مانع تازه‌ای در مبادلات تجاری 2کشور ایجاد کرده است. اهمیت مرزهای زمینی پاکستان در ماه‌های گذشته و همزمان با تشدید محاصره دریایی افزایش یافته بود؛ زیرا محدودیت مسیرهای دریایی، استفاده از مسیرهای جایگزین برای صادرات غیرنفتی را ضروری‌تر می‌کرد. این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که 2کشور هدف‌گذاری کرده بودند حجم تجارت دوجانبه را به ۱۰میلیارد دلار برسانند. هرچند مرز زمینی دو کشور رسما بسته نشده است، تداوم موانع بانکی می‌تواند تجارت را مختل کند و صادرات ایران به پاکستان را عملا به توقف بکشاند. در مسیر دریایی نیز محاصره، صادرات نفت خام را مختل کرده و هزینه انتقال محموله‌های انرژی را افزایش داده است. با این حال، گزارش‌ها از تداوم محدود و پرهزینه بخشی از صادرات فرآورده‌های نفتی حکایت دارند. بر اساس گزارش رویترز، دست‌کم ۱۰ نفتکش حامل گاز مایع و سوخت جت ایران از اواسط ژوییه از منطقه خارج شده‌اند. بخشی از این محموله‌ها از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی جابه‌جا شده‌اند. با وجود این، حجم صادرات کنونی در مقایسه با صادرات متعارف نفت خام ناچیز است و نمی‌تواند درآمدهای ازدست‌رفته نفتی را جبران کند. بنابراین، عبور این نفتکش‌ها به معنای بی‌اثر بودن محاصره نیست، بلکه نشان می‌دهد فشار دریایی هنوز همه مسیرهای صادرات انرژی را مسدود نکرده است. به این ترتیب، فشار اقتصادی از مسیر دریا فراتر رفته و تجارت زمینی را نیز تهدید می‌کند. در چنین شرایطی، رفع موانع بانکی و تجاری از مسیر دیپلماسی و یافتن راه‌هایی برای حفظ جریان صادرات انرژی، اهمیتی دوچندان دارد.
مرضیه احقاقی: همزمان با تشدید فشارهای اقتصادی بر ایران و محدودیت های حاکم بر مسیرهای تجارت خارجی، مبادلات زمینی با پاکستان نیز با چالش هایی روبه رو شده است. اگرچه مرز مشترک زمینی دو کشور بسته نیست، الزامات بانکی جدید برای واردکنندگان پاکستانی می تواند صادرات ایران به این کشور را با اختلال جدی مواجه کند؛ موضوعی که در کنار محدودیت های زیرساختی حمل ونقل، ظرفیت پاکستان برای ایفای نقش پررنگ تر در تجارت خارجی ایران را تحت تاثیر قرار می دهد. تحریم، جنگ، محاصره دریایی و تشدید محدودیت های حاکم بر تعاملات اقتصادی و تجاری با ایران در هفته های اخیر، به چالشی جدی در مسیر تجارت خارجی کشور بدل شده است. گویی آمریکا پس از اعمال محاصره دریایی از بنادر جنوبی، به دنبال آن است که اختلالاتی را در مسیرهای زمینی مبادله کالا نیز ایجاد کند. در ماه های اخیر، اخبار متعدد رسمی و غیررسمی از بروز اختلال در مرزهای زمینی ایران و پاکستان منتشر شده است؛ از توقف طولانی مدت کامیون ها در مرز «پیشین» گرفته تا دریافت تعرفه های سنگین از کامیون های حمل بار. در حال حاضر نیز واردکنندگان پاکستانی برای محموله هایی که از ایران وارد می کنند، باید فرم الکترونیک واردات را به شبکه بانکی خود ارایه دهند. با توجه به تحریم های بانکی ایران که در سال های گذشته نیز وجود داشته است، انجام این فرآیند برای طرف پاکستانی در ارتباط با مبادلات ایران با دشواری همراه شده است. این شرایط حکایت از آن دارد که محدودیت های تجارت زمینی ایران با سایر کشورها، به طور غیرمستقیم در حال افزایش است. رویای نافرجام تجارت 10 میلیارد دلاری آخرین آمار سالانه منتشر شده از جزییات تجارت ایران و پاکستان مربوط به سال ۱۴۰۳ است. براساس اطلاعات سازمان توسعه تجارت، ارزش مبادلات تجاری میان ایران و پاکستان در سال های اخیر روندی صعودی داشته است. حجم تجارت دو کشور در سال ۱۴۰۳ حدود ۳ میلیارد و ۱۲۹ میلیون دلار برآورد می شود. از این میزان، ارزش صادرات ایران حدود ۲ میلیارد و ۴۲۳ میلیون دلار و سهم واردات از پاکستان ۷۰۶ میلیون دلار بوده است. براساس گزارش سازمان توسعه تجارت ایران، پاکستان در سال ۱۴۰۳ پنجمین مقصد مهم صادرات غیرنفتی ایران، پس از چین، عراق، امارات متحده عربی و ترکیه بوده است. گفتنی است در جریان سفر رییس جمهور ایران به پاکستان در مردادماه سال 1404 توافق هایی برای توسعه همکاری های اقتصادی با این کشور در دستور کار قرار گرفت. در همین راستا، برای ارتقای حجم تجارت دو کشور به ۱۰ میلیارد دلار برنامه ریزی شد. هدف گذاری که با توجه به شرایط کنونی، بیشتر به رویایی نافرجام می ماند. در ماه های اخیر و تحت تاثیر شرایط جنگی حاکم بر منطقه، اعمال محاصره دریایی از بنادر جنوبی کشور و همچنین چالش های سیاسی پیش آمده میان ایران و امارات، نقش پاکستان در تجارت خارجی ایران پررنگ تر شد. به این معنا که تقاضا برای دادوستد از مسیر مرزهای پاکستان افزایش یافته و مرزهای مختلف ایران و پاکستان برای تجارت و انتقال کالا فعال تر شدند. پذیرش کامیون برای انتقال زمینی بار میان دو کشور نیز رشد چشم گیری داشت. در این میان، استفاده از ظرفیت های بندری پاکستان، به ویژه بندر کراچی و گوادر، برای صادرات مجدد و واردات کالا از سایر کشورها با مقصد نهایی ایران، در دستور کار سیاستگذاران قرار گرفت. در ماه های گذشته، بهره گیری از ظرفیت پاکستان برای تامین نیازهای ایران در حوزه کالاهای اساسی مورد توجه قرار گرفت. همزمان، ظرفیت این کشور به عنوان مسیری برای صادرات مجدد کالاهای ایرانی نیز اهمیت یافت. در این میان انتظار می رفت تعاملات پاکستان با کشورهای غربی بتواند فرصتی برای حضور محصولات ایرانی در بازارهای جهانی از مسیر صادرات مجدد فراهم کند؛ به ویژه آنکه این کشور از ظرفیت هایی در حوزه بازاریابی بین المللی برخوردار است. با این حال، تشدید فشارهای ایالات متحده برای محدود کردن تعاملات اقتصادی ایران، چشم انداز استفاده از این ظرفیت ها را نیز با ابهام مواجه کرده است. محدودیت بانکی در مسیر تجارت زمینی پیمان سنندجی، رییس کمیسیون حمل ونقل اتاق بازرگانی تهران، در گفت وگو با «دنیای اقتصاد» درباره آخرین وضعیت تجارت زمینی ایران و پاکستان اظهار کرد: براساس آخرین اطلاعات موجود، مرز مشترک تجارت زمینی ایران و پاکستان بسته نیست، اما واردکنندگان پاکستانی برای محموله هایی که از ایران وارد می کنند، باید فرم الکترونیکی واردات را به شبکه بانکی خود ارایه دهند. با توجه به تحریم بانک های ایرانی و محدودیت های موجود در سیستم بانکی کشور، انجام این فرآیند دشوار شده و مشکلاتی را برای صادرات ایران به پاکستان و واردکنندگان پاکستانی که محموله های خود را از ایران تامین می کنند، ایجاد کرده است. رییس کمیسیون حمل ونقل اتاق بازرگانی تهران با اشاره به تداوم امکان واردات کالا از پاکستان به ایران گفت: در مقابل، امکان ادامه واردات از پاکستان به ایران همچنان وجود دارد و باید مشخص شود که طرف پاکستانی تا چه اندازه برای ادامه این روند همکاری خواهد کرد. سنندجی خاطرنشان کرد: در صورت تداوم محدودیت های ناشی از تحریم سیستم بانکی ایران و نبود امکان انجام فرآیندهای بانکی موردنیاز، صادرات ایران به پاکستان عملا متوقف خواهد شد. رفع این مشکل نیازمند دیپلماسی سیاسی و حل موضوع از سوی تصمیم گیران کلان کشور است. موانع توسعه تجارت با اسلام آباد ولی الله افخمی راد، رییس اسبق سازمان توسعه تجارت ایران، نیز در گفت وگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به جایگاه پاکستان در تجارت خارجی کشور اظهار کرد: سهم پاکستان در تجارت خارجی ایران در گذشته چندان بالا نبوده، هرچند تراز تجاری دو کشور همواره به نفع ایران بوده است. عمده صادرات ایران به پاکستان را کالاهای پتروشیمی و برخی مصالح ساختمانی تشکیل می دهد و در مقابل، واردات ایران از پاکستان در مقایسه با صادرات کشور به این مقصد محدودتر است. وی با اشاره به ظرفیت های پاکستان برای توسعه مبادلات تجاری با ایران افزود: پاکستان از ظرفیت آبی گسترده ای برخوردار است و امکان انتقال کالا از مسیرهای مرتبط با این کشور وجود دارد. برای نمونه، مرز ریمدان در فاصله حدود ۷۰ کیلومتری چابهار قرار دارد و می تواند در توسعه ارتباطات تجاری دو کشور مورد توجه قرار گیرد. با وجود ظرفیت های موجود و عزم احتمالی برای گسترش همکاری ها، محدودیت های حمل ونقل جاده ای و ریلی همچنان مانعی جدی در مسیر افزایش سریع حجم مبادلات است. افخمی راد درباره محدودیت های اخیر در تجارت زمینی ایران و پاکستان نیز بر ضرورت بررسی بیشتر موضوع تاکید کرد. به گفته وی، باید مشخص شود که محدودیت های ایجادشده صرفا ناشی از سیاست های ایالات متحده و فشار تحریم هاست و آیا طرف پاکستانی نیز در مسیر کاهش مبادلات زمینی با ایران گام برداشته است؟ وی با اشاره به احتمال تشدید فشارهای ناشی از تحریم های بانکی و محدودیت های جدید گفت: در چنین شرایطی، ممکن است پاکستان یا سایر کشورهای همسایه به دنبال مسیرهای جایگزین برای ادامه مبادلات تجاری با ایران باشند. افخمی راد همچنین تاکید کرد که خبرهای مربوط به توقف صادرات به پاکستان نیازمند بررسی بیشتر است تا مشخص شود این محدودیت ها موقتی هستند یا از تغییر رویکردی بلندمدت حکایت دارند. محاصره آهنین با درزهای باز
0 بازدید
منبع اصلی ↗