بازگشت آزمایشگاه مرجع طاعون به مدار؛چه زمانی نگران «مرگ سیاه» باشیم؟

اجتماعی احسان مصطفوی رییس انستیتو پاستور ایران در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، درباره عامل بیماری طاعون اظهار کرد: بیماری طاعون ناشی از یک باکتری به نام «یرسینیا پستیس» است که به طور معمول در حیات وحش در گردش بوده و جوندگان، مخزن اصلی آن به شمار می‌روند. این باکتری اغلب از طریق نیش کک از حیوانی به حیوان دیگر انتقال می‌یابد. وی با اشاره به تنوع مخازن حیوانی این بیماری افزود: بر اساس گزارش‌های علمی، برخی حیوانات دیگر نیز می‌توانند نقش مخزن را ایفا کنند؛ به عنوان نمونه گوسفندان در چین و همچنین بز و شتر در بخش‌هایی از خاورمیانه و شمال آفریقا به عنوان مخازن این باکتری گزارش شده‌اند. همچنین خرگوش های صحرایی هم می توانند مخزن مناسبی برای تکثیر این باکتری باشند. مصطفوی پیرامون علایم و اشکال بالینی طاعون خاطرنشان کرد: این بیماری به سه شکل بالینی «خیارکی »، «ریوی» و «سپتی‌سمیک » تظاهر پیدا می‌کند. نکته حایز اهمیت این است که اگر بیماری در مراحل اولیه و زمان مناسب تشخیص داده نشود و تحت درمان قرار نگیرد، می‌تواند کشنده باشد. رییس انستیتو پاستور ایران تصریح کرد: انسان میزبان اصلی بیماری نیست بلکه «میزبان اتفاقی» محسوب می‌شود. در صورتی که فرد توسط کک آلوده گزیده شود یا با حیوانات و دام‌های آلوده تماس محافظت‌نشده داشته باشد، در معرض ابتلا قرار می‌گیرد. در طاعون ریوی، بیماری معمولاً از فردی به فرد دیگر از طریق هوا و قطرات تنفسی عفونی منتقل می‌شود. وی با مقایسه شرایط فعلی با پاندمی‌های مرگبار تاریخی این بیماری گفت: خوشبختانه امروزه درمان‌های آنتی‌بیوتیکی موثری برای طاعون وجود دارد و امکان تشخیص بیماری وجود دارد و بر خلاف گذشته که این بیماری پاندمی‌های سهمگینی با تلفات بالا رقم می‌زد، اکنون نگرانی‌ از این بیماری کمتر است. با این حال، همانند سایر عفونت‌های باکتریایی، نگرانی جدی جامعه پزشکی پدیدار شدن سویه‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک است که در صورت وقوع، خطر و تهدید این عامل بیماری‌زا را به شدت افزایش خواهد داد. این متخصص اپیدمیولوژی گفت: واکسیناسیونطاعون فقط برای افرادی توصیه می‌شود که در معرض خطر بالای ابتلا به طاعون قرار دارند. افرادی که در معرض آلودگی قرار بگیرند ممکن است با داروهای پیشگیرانه درمان شوند. در صورت ابتلا، درمان با آنتی‌بیوتیک و مراقبت حمایتی است. خطر مرگ در صورت عدم دریافت درمان حدود 70 درصد است. رییس انستیتو پاستور ایران در پاسخ به این پرسش که آیا طاعون بیماری مختص کشورهای محروم است یا خیر، بیان کرد: در سراسر جهان، سالانه حدود 600 مورد طاعون گزارش می‌شود و به هیچ وجه منحصر به مناطق فقیرنشین نیست؛ هر جا که باکتری در حیات وحش در گردش باشد، خطر انتقال به انسان وجود دارد. در حال حاضر کشورهایی نظیر آمریکا و پرو در قاره آمریکا، و همچنین کنگو و ماداگاسکار در قاره آفریقا سالانه مواردی از ابتلای انسانی به طاعون را به صورت رسمی به سازمان بهداشت جهانی گزارش می‌کنند. رییس انستیتو پاستور ایران درباره وضعیت این بیماری در کشور اظهار کرد: خوشبختانه با تغییر شیوه زندگی مردم، دسترسی مناسب به آنتی‌بیوتیک‌ها و فراهم بودن ظرفیت تشخیصی این بیماری در کشور، طاعون دیگر در کشور ما به عنوان یک تهدید بهداشتی جدی مطرح نیست. وی با اشاره به سابقه اقدامات تشخیصی و کنترلی در کشور افزود: انستیتو پاستور ایران از سال 1325 مطالعات پایشی و ظرفیت تشخیصی این بیماری را در کشور راه‌اندازی کرده است. در پی ایجاد این ظرفیت، یک پایگاه تحقیقاتی در منطقه ای واقع در روستای اکنلو در شهرستان کبودرآهنگ همدان دایر شد که مرکز مطالعات میدانی انستیتو پاستور ایران برای بیماری طاعون در کشور محسوب می‌شود. مصطفوی در پایان خاطرنشان کرد: به محوریت این پایگاه و مرکز تحقیقات بیماری های نوپدید و بازپدید انستیتو پاستور ایران، مطالعات پایشی متعددی انجام گرفته است که نتایج آن‌ها گویای این است که بیماری طاعون به شکلی بسیار محدود، همچنان در حیات وحش و در میان جوندگان صحرایی مناطقی از شمال‌غربی کشور در حال گردش است. عضو هیات علمی انستیتو پاستور ایران با تاکید بر ضرورت استمرار پایش بیماری در کشور اظهار کرد: به‌دلیل وجود کانون‌های طبیعی بیماری در کشور، پایش مستمر بیماری، به‌ویژه در مخازن احتمالی حیوانی و ناقلین، زمینه یک نظام مراقبت پیشگیرانه در انسان را فراهم می‌کند. در عین حال، در مناطق پرخطر باید آموزش گروه‌های بهداشتی و درمانی در ارتباط با علایم این بیماری و راه‌های پیشگیری و درمان صورت پذیرد. رییس انستیتو پاستور ایران با اشاره به ارتقای توانمندی‌های آزمایشگاهی در کشور گفت: در کنار مطالعات پایشی در حوزه حیات وحش، ظرفیت‌های تشخیصی بیماری نیز در کشور ارتقا پیدا کرده است؛ به‌طوری‌که از سال 1395 آزمایشگاه ملی مرجع تشخیص بیماری طاعون در انستیتو پاستور ایران فعالیت می کند. در حال حاضر این ظرفیت تشخیصی در مجموعه فعال است و به معاونت بهداشت وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور کمک می‌کنیم تا در صورت مشاهده موارد مشکوک، نمونه‌ها بررسی شده و نتایج در زمان مناسب اعلام شود. مصطفوی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت زیرساخت‌های آسیب دیده انستیتو پاستور ایران پس از جنگ رمضان اظهار کرد: با وجود اینکه متاسفانه در طول جنگ اخیر آسیب‌هایی وارد شد، اما خوشبختانه توانسته‌ایم طی ماه‌های اخیر ظرفیت تشخیصی اغلب آزمایشگاه‌ها و به‌ویژه آزمایشگاه طاعون را به سطح قابل قبولی بازگردانیم. در حال حاضر آمادگی برای بررسی نمونه های مشکوک به طاعون در انستیتو پاستور ایران وجود دارد. وی درباره اخبار منتشرشده پیرامون طاعون در منطقه سیبری روسیه متعاقب آلودگی در آزمایشگاه خاطرنشان کرد: بر اساس گزارش‌هایی که تاکنون از سوی روسیه منتشر شده، هیچ گزارش رسمی مبنی بر گزارش بیماری طاعون ناشی از این حادثه ثبت نشده است؛ البته این موضوع همچنان نیازمند تایید مراجع ذی‌صلاح بین‌المللی است؛ با این حال بر اساس آخرین بیانیه سازمان بهداشت جهانی و شواهد موجود، سطح خطر پایین ارزیابی شده است. رییس انستیتو پاستور ایران افزود: با این وجود، مبادی ورودی کشور همواره و در شرایط کنونی با حساسیت و جدیت بیشتری توسط سیستم بهداشتی پایش و رصد می‌شوند. در صورتی که هرگونه مورد مشکوکی مشاهده شود، بر اساس چارچوب‌های تعریف‌شده نمونه‌ها برای بررسی به انستیتو پاستور ایران منتقل خواهد شد. مصطفوی در پایان تاکید کرد: با وجود تمام مشکلاتی که متاثر از شرایط جنگ با آن مواجه هستیم، تلاش می‌کنیم رسالت و ماموریت ملی و تاریخی خود را در حفاظت از امنیت سلامت مردم به بهترین شکل به انجام برسانیم و در شرایط فعلی نیز در کنار تیم سلامت، ظرفیت‌های رصد و تشخیص بیماری طاعون و سایر تهدیدات نوپدید را فعال نگاه خواهیم داشت. دیسک کمر همیشه به جراحی ختم نمی‌شود انتهای پیام/