هاولیسم در برابر ماکیاولیسم / زیستن در حقیقت هاول

در نگاه هاول، رابطه قدرت و مردم نمی‌تواند یک‌طرفه باشد. قدرت سیاسی هنگامی مشروعیت اخلاقی می‌یابد که خود را در برابر جامعه مسوول بداند و شهروندان نیز تنها تماشاگران منفعل سرنوشت خویش نباشند. از این منظر، سیاست برای هاول صرفا فن دستیابی به قدرت یا حفظ آن نیست؛ سیاست باید در پیوند با اخلاق، مسوولیت فردی و حقیقت معنا پیدا کند. شاید از همین منظر بتوان گفت هاول نوعی بدیل اخلاقی برای سنت ماکیاولیستی در سیاست عرضه می‌کند؛ چیزی که می‌توان، با اندکی تسامح، آن را «هاولیسم» در برابر «ماکیاولیسم» نامید.