از جنگ مستقیم تا فتنه‌افکنی؛ فرار عربستان از مسیولیت یک دهه جنگ در یمن

بین الملل به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در روزهای اخیر و همزمان با افزایش تلاش‌های دیپلماتیک برای مدیریت پرونده یمن، عربستان سعودی تلاش دارد تصویر جدیدی از جایگاه خود در این بحران ارایه کند؛ تصویری که بر اساس آن ریاض دیگر یک طرف اصلی جنگ یمن نیست، بلکه صرفا بازیگری بیرونی است که خواهان حل اختلافات میان طرف‌های یمنی است. این روایت جدید در واقع تلاشی برای تغییر صورت مسیله و کاهش مسیولیت عربستان در قبال یک دهه جنگ، محاصره و بحران انسانی در یمن است. بر اساس این رویکرد، عربستان تلاش می‌کند بحران یمن را یک مسیله داخلی معرفی کند؛ گویی آنچه امروز در این کشور جریان دارد، صرفا نتیجه اختلافات میان جریان‌های یمنی است و نقش بازیگران خارجی در شکل‌گیری آن به حاشیه رانده می‌شود. اما واقعیت‌های میدانی و تاریخی جنگ یمن نشان می‌دهد که این بحران را نمی‌توان جدا از مداخله خارجی و به ویژه نقش عربستان سعودی تحلیل کرد. در واقع، اختلافات سیاسی داخلی در یمن پیش از سال 2015 وجود داشت، اما این اختلافات زمانی به یک جنگ گسترده و فرسایشی تبدیل شد که ایتلاف تحت رهبری عربستان با آغاز عملیات نظامی مستقیم وارد این کشور شد. مداخله نظامی خارجی نه تنها به حل بحران سیاسی یمن کمک نکرد، بلکه باعث گسترش دامنه درگیری، نابودی زیرساخت‌ها، تشدید بحران انسانی و طولانی شدن روند بی‌ثباتی در این کشور شد. اگر این مداخله خارجی صورت نمی‌گرفت، اختلافات داخلی یمن امکان بیشتری برای مدیریت از مسیر سیاسی داشت و به یک جنگ چندین ساله تبدیل نمی‌شد. با وجود این واقعیت، عربستان امروز تلاش دارد خود را از جایگاه یک طرف اصلی بحران خارج کرده و نقش خود را به یک بازیگر حامی روند سیاسی محدود کند. این در حالی است که از نگاه انصارالله، ریاض همچنان مهمترین عامل خارجی در تداوم وضعیت موجود است. صنعا معتقد است بخش قابل توجهی از مشکلات کنونی یمن، از تداوم محاصره و محدودیت‌های اقتصادی گرفته تا اختلال در روند مذاکرات سیاسی، نتیجه سیاست‌های عربستان در قبال این کشور است. یکی از اصلی‌ترین محورهای اختلاف میان صنعا و ریاض، مسیله محاصره و محدودیت‌های اعمال شده علیه یمن است. بسته بودن یا محدود بودن فعالیت فرودگاه صنعا، محدودیت‌های مرتبط با بندر الحدیده و موانع موجود بر سر مسیرهای تجاری و اقتصادی، از نگاه انصارالله بخشی از سیاست فشار عربستان برای حفظ اهرم‌های نفوذ خود در پرونده یمن است. همچنین مسیله پرداخت غرامت و مسیولیت‌پذیری در قبال خسارت‌های گسترده جنگ، از دیگر موضوعاتی است که در نگاه صنعا نشان‌دهنده عدم پذیرش مسیولیت از سوی ریاض است. در حوزه سیاسی نیز عربستان همچنان تلاش می‌کند ساختارهای وابسته به خود را در معادلات یمن حفظ کند. روند مذاکرات یمنی ـ یمنی، از نگاه انصارالله، زمانی می‌تواند به نتیجه واقعی برسد که نفوذ خارجی بر طرف‌های مختلف کاهش یابد و تصمیم‌گیری درباره آینده یمن به خود یمنی‌ها واگذار شود. با این حال، ادامه حمایت سیاسی، مالی و امنیتی ریاض از جریان‌های مخالف صنعا، این روند را با چالش مواجه کرده است. در عرصه نظامی نیز برخلاف تصویری که عربستان از فاصله گرفتن خود از جنگ ارایه می‌دهد، نقش این کشور همچنان از نگاه صنعا ادامه دارد. حضور مستشاران و افسران سعودی در ساختارهای نظامی نیروهای مخالف انصارالله و همچنین تداوم ارسال تجهیزات و پشتیبانی‌های نظامی، نشان می‌دهد که تغییر در ادبیات سیاسی ریاض الزاما به معنای تغییر در سیاست عملی آن نیست. در چنین شرایطی، اقدامات انصارالله علیه منافع راهبردی عربستان را باید در چارچوب یک راهبرد بازدارندگی تحلیل کرد. از نگاه صنعا، تا زمانی که عربستان از ابزارهای سیاسی، اقتصادی و نظامی برای اعمال فشار بر یمن استفاده می‌کند، افزایش هزینه‌های این سیاست‌ها برای ریاض، بخشی از معادله مقابله با ادامه بحران خواهد بود. حملات به زیرساخت‌های نفتی و اهداف راهبردی عربستان نیز در همین چارچوب تعریف می‌شود؛ اقدامی که هدف آن انتقال پیام سیاسی و نظامی درباره هزینه ادامه سیاست‌های گذشته ریاض است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که عربستان تنها زمانی در مسیر تغییر رفتار قرار گرفته که هزینه‌های ادامه سیاست‌های موجود برای آن افزایش یافته است. به همین دلیل، انصارالله تلاش می‌کند با ایجاد بازدارندگی، این پیام را منتقل کند که نمی‌توان بدون پذیرش مسیولیت نقش خود در جنگ یمن، صرفا از صحنه خارج شد و هزینه‌های بحران را بر دوش مردم یمن باقی گذاشت. مسیله یمن را نمی‌توان یک بحران داخلی دانست که بعدها با ورود بازیگران خارجی پیچیده شد. واقعیت این است که مداخله نظامی عربستان و متحدان آن، عامل اصلی تبدیل اختلافات سیاسی داخلی به یک جنگ گسترده و طولانی‌مدت بود. اکنون نیز تلاش ریاض برای معرفی خود به عنوان یک بازیگر بیرونی و میانجی، تلاشی برای فاصله گرفتن از مسیولیت‌های ناشی از نقش مستقیم خود در این بحران است. پنجره خروج سعودی؛ دیپلماسی برای خرید زمان در پرونده یمن برتری میدانی انصارالله و نگرانی سعودی و متحدان از سقوط مارب پایان واقعی جنگ یمن زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که عاملان خارجی بحران مسیولیت نقش خود را بپذیرند و سیاست فشار علیه این کشور را کنار بگذارند. عربستان نمی‌تواند همزمان در آغاز و تداوم جنگ یمن نقش اصلی داشته باشد و در مرحله پایان بحران، خود را خارج از این پرونده تعریف کند. تا زمانی که این تناقض حل نشود، هرگونه تلاش برای حل بحران یمن با مانع جدی مواجه خواهد بود. نویسنده: احمد حاجی صادقیان، کارشناس مسایل یمن انتهای پیام/